ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ - 4 ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉੱਤਰ।
1. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਣ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਣ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ:
- ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ: ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਟਾਈ ਕਾਰਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਥਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
- ਸ਼ਿਕਾਰ: ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੱਲ, ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਲਈ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ: ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।
- ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ: ਅਕਸਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਕਾਰਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2. ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ:
- ਮਾਨਸੂਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
- ਛੋਟੀਆਂ ਜੋਤਾਂ: ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ: ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਦਾਂ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਝਾੜ ਘੱਟ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
- ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ: ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ।
3. ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਇਸਪਾਤ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ 'ਮੁੱਢਲਾ ਉਦਯੋਗ' ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਇਸਪਾਤ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲਾ ਜਾਂ ਆਧਾਰਭੂਤ ਉਦਯੋਗ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ:
1. ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗ (ਭਾਰੀ, ਦਰਮਿਆਨੇ ਅਤੇ ਹਲਕੇ) ਆਪਣੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਲਈ ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2. ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ, ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀ, ਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੰਦ ਇਸੇ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
3. ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪਹੀਆ ਇਸੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1. ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗ (ਭਾਰੀ, ਦਰਮਿਆਨੇ ਅਤੇ ਹਲਕੇ) ਆਪਣੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਲਈ ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2. ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ, ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀ, ਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੰਦ ਇਸੇ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
3. ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪਹੀਆ ਇਸੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ।
ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਰੰਖਣ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:
- ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ: ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਜੋ ਜਾਨ ਅਤੇ ਮਾਲ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋਣ।
- ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ: ਵਸਤੂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਮਾਤਰਾ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ।
- ਚੋਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ: ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤੂ ਚੁਣਨ ਦਾ ਹੱਕ।
- ਨਿਵਾਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ: ਜੇਕਰ ਵਸਤੂ ਖਰਾਬ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ।
5. ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਸਨ?
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਨ:
1. ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਅੱਤਿਆਚਾਰ: ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ।
2. ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣਾ: ਮਸੰਦ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ।
3. ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ: ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਬਣਾਉਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਣ।
1. ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਅੱਤਿਆਚਾਰ: ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ।
2. ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣਾ: ਮਸੰਦ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ।
3. ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ: ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਬਣਾਉਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਣ।
6. ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਿਖੋ।
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਿਖਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ:
- ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ: ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਨ ਜਨਤਾ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
- ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ: ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ 6 ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ: ਰਾਜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
- ਲਚਕੀਲਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਕਾਫੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।
7. ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
1. ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਗਠਨ: ਉਹ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2. ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ: ਉਹ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3. ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ: ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
4. ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ: ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
1. ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਗਠਨ: ਉਹ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2. ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ: ਉਹ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3. ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ: ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
4. ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ: ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
8. ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਕੀ ਹਨ?
ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ:
1. ਗੁੱਟ ਨਿਰਲੇਪਤਾ: ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੈਨਿਕ ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਾ ਹੋਣਾ।
2. ਪੰਚਸ਼ੀਲ: ਪੰਜ ਸਿਧਾਂਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ) ਦੀ ਪਾਲਣਾ।
3. ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ: ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ।
4. ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ: ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ।
1. ਗੁੱਟ ਨਿਰਲੇਪਤਾ: ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੈਨਿਕ ਗੁੱਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਾ ਹੋਣਾ।
2. ਪੰਚਸ਼ੀਲ: ਪੰਜ ਸਿਧਾਂਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ) ਦੀ ਪਾਲਣਾ।
3. ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ: ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ।
4. ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ: ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ।
9. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੋ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸਨ:
1. ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ: ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
2. ਲੋਕ ਭਲਾਈ: ਜਨਤਾ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਸੀ। ਅਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਭੰਡਾਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
3. ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੈਨਾ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ (ਫੌਜ-ਏ-ਖਾਸ) ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।
4. ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਨਿਆਂ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਸੌਖਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਦਾਲਤ 'ਅਦਾਲਤ-ਏ-ਆਲਾ' ਸੀ।
1. ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ: ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
2. ਲੋਕ ਭਲਾਈ: ਜਨਤਾ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲ ਸੀ। ਅਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਭੰਡਾਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
3. ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੈਨਾ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ (ਫੌਜ-ਏ-ਖਾਸ) ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।
4. ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਨਿਆਂ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਸੌਖਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਦਾਲਤ 'ਅਦਾਲਤ-ਏ-ਆਲਾ' ਸੀ।
10. ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ 'ਤੇ ਨੋਟ ਲਿਖੋ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ:
1. ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨਸੰਖਿਆ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
2. ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ: ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
3. ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਮਾਲ: ਕਪਾਹ, ਗੰਨਾ, ਪਟਸਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗ ਖੇਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
4. ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ: ਚਾਹ, ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਕੌਫੀ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
1. ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨਸੰਖਿਆ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
2. ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ: ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
3. ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਮਾਲ: ਕਪਾਹ, ਗੰਨਾ, ਪਟਸਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗ ਖੇਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
4. ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ: ਚਾਹ, ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਕੌਫੀ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
