ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਬਣਵਾਉਣਗੇ ਹੈਲਥ ਕਾਰਡ

4161 MASTER CADER APPOINTMENT LETTER TOMORROW : ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ,

31 MARCH 2026

26-7-2024

 

OPS RESTORATION STATE DECISION NOT CENTER: ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ - ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ

OPS Restoration is State Decision Not Centre – Rajya Sabha Big Update 2026

New Delhi | March 31, 2026 ( Jobsoftoday)

In a major update regarding Old Pension Scheme (OPS), the Central Government has clarified in Rajya Sabha Question No. 1993 that the decision to restore OPS lies completely with State Governments.

Join WhatsApp Channel ---

📑 Table of Contents

• Official Details
• Government Statement
• Impact on Employees
• ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ
• FAQs

---

📄 Official Details

Detail	Information
Question Number	1993
Type	Unstarred Question
Reply Date	March 10, 2026
Raised By	Shri Pradip Kumar Varma

---

🔍 Government Statement

The Ministry of Finance clearly stated:

"Restoration of Old Pension Scheme (OPS) in States falls exclusively under State policy discretion."

• Centre will not enforce OPS
• States can take independent decisions
• NPS remains the primary system

---

📊 Impact on Employees

• Central employees will continue under NPS / UPS
• State employees depend on respective state policy
• OPS demand may continue politically

---

📰 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ | 31 ਮਾਰਚ 2026 ( ਜਾਬਸ ਆਫ ਟੁਡੇ)

ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 1993 ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ Old Pension Scheme (OPS) ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਬਿਆਨ:

"ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ OPS ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।"

• ਕੇਂਦਰ OPS ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ
• ਹਰ ਰਾਜ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਖੁਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ
• NPS ਹੀ ਮੁੱਖ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸਕੀਮ ਰਹੇਗੀ

ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

---

❓ FAQs

Q1. OPS restoration decision kis ke paas hai?

State Governments ke paas.

Q2. Rajya Sabha Question Number kya hai?

1993

Q3. Reply kab diya gaya?

March 10, 2026

Q4. Kya Centre OPS wapas la raha hai?

Nahi, Centre NPS/UPS ko continue karega.

--- ---

Conclusion: Central Government ne clear kar diya hai ki OPS ek State level decision hai. Isse future pension policy debate par bada impact padega.

Join WhatsApp channel for more updates

India Census 2026 do it yourself: Fill in 15 Minutes at se.census.gov.in | ਘਰ ਬੈਠੇ ਭਰੋ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ,

Complete Guide to India Census 2026: Fill in 15 Minutes at se.census.gov.in | ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2026

Welcome, friends! The much-awaited India Census 2026 is finally here. For the first time, the Indian government has introduced a highly advanced, digital method allowing citizens to fill in their own details online. ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਦੋਸਤੋ! ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2026 (India Census 2026) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਬੈਠੇ ਆਨਲਾਈਨ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। In this comprehensive blog post, we will cover all the ultra SEO techniques and provide a step-by-step guide on how to use the se.census.gov.in portal, what the exact 33 questions are, and important dates specifically for Punjab. Let's dive deep into the India Census 2026 process!

Table of Contents (ਵਿਸ਼ਾ ਸੂਚੀ)

• 1. Important Dates for Punjab (ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਰੀਕਾਂ)
• 2. Step-by-Step Online Registration at se.census.gov.in
• 3. Interesting Rules: Live-in, Mobile, TV (ਖਾਸ ਨਿਯਮ)
• 4. 3 Things Officials Will Never Ask (3 ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣਗੇ)
• 5. Complete List of 33 Questions Asked in India Census 2026
• 6. Frequently Asked Questions (FAQs)

1. Important Dates for Punjab India Census 2026 (ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਰੀਕਾਂ)

If you are living in Punjab, you need to mark these dates on your calendar for the India Census 2026. ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਨਗਣਨਾ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ [1]:

• Self-enumeration (ਸਵੈ-ਗਣਨਾ): 30 April to 14 May 2026 [1]. This is the window where you can log in to the portal and fill out your details yourself.
• House Listing (ਹਾਊਸ ਲਿਸਟਿੰਗ): 15 May to 13 June 2026 [1]. During this period, enumerators will visit homes to verify data and collect details from those who did not use the online se.census.gov.in portal.

2. Step-by-Step Online Registration at se.census.gov.in (ਆਨਲਾਈਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ)

The government claims that it takes only 15 minutes to complete the India Census 2026 online [1]. ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ 15 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ [1]। Here is the complete step-by-step guide to using the official se.census.gov.in portal:

1. Login (ਲੌਗਇਨ): Go to the official India Census 2026 portal at se.census.gov.in. Select your state and fill in the captcha [1]. (ਪੋਰਟਲ se.census.gov.in 'ਤੇ ਜਾਓ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚੁਣੋ ਅਤੇ ਕੈਪਚਾ ਭਰੋ।)
2. Registration (ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ): Enter the name of the head of the family and a mobile number. Please note that only one house can be registered with one mobile number, and the head's name cannot be changed later [1].
3. Language (ਭਾਸ਼ਾ): You can choose from 16 different languages [1]. (ਤੁਸੀਂ 16 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ [1]। OTP ਨਾਲ ਵੈਰੀਫਾਈ ਕਰੋ।) Once verified with OTP, the language cannot be changed.
4. Address (ਪਤਾ): Select your district and city. Pinpoint the exact location of your house on the map using the red marker [1].
5. Q&A (ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ): Answer all the 33 questions related to house listing [1]. If you get confused, you can use the 'Notes' or 'Tooltips' provided on the se.census.gov.in portal [1]. (ਹਾਊਸ ਲਿਸਟਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ 33 ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ।)
6. Submit (ਸਬਮਿਟ): Check the entire data using the 'Preview' option and then click 'Final Submit'. No changes can be made after this [1].
7. SE ID: Upon submission, an SE ID will appear on the screen [1]. It will also be sent via SMS and Email. Save this carefully! (ਸਬਮਿਟ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ SE ID ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ, ਇਸਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੋ [1]।)
8. Verification (ਸਤਿਆਪਨ): When the census worker visits your home, just provide them with this SE ID. Once it matches, your data is verified and accepted [1].

3. Interesting Rules for India Census 2026: Live-in, Mobile, TV (ਖਾਸ ਨਿਯਮ)

The rules for the India Census 2026 have been updated to reflect modern lifestyles. ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2026 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ [1]:

• Live-in Relationships (ਲਿਵ-ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ): Couples living together for a long time will be considered a "married couple" in the India Census 2026 [1]. (ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ 'ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜਾ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ [1]।)
• Radio & TV (ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੀਵੀ): If your mobile has FM, it counts as a "Radio". However, watching YouTube on a mobile does NOT count as a TV. You must have a physical TV set [1]. (ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ FM ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ 'ਰੇਡੀਓ' ਗਿਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਯੂਟਿਊਬ ਦੇਖਣ ਨੂੰ 'ਟੀਵੀ' ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ [1]।)
• Vehicles (ਵਾਹਨ): Tractors are not registered under the Car/Jeep category [1]. E-rickshaws, auto cars, or bikes are also not counted under this specific car category [1].
• Water & Kitchen (ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਸੋਈ): If you order cans of water even with a tap at home, it counts as "Bottled Water" [1]. A kitchen is only counted if food is cooked in a separate designated part of the house, not where you sleep [1].

4. 3 Things Officials Will Never Ask (3 ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣਗੇ)

To protect citizens from scams during the India Census 2026, the government has clarified that officials will strictly NOT ask the following 3 things [1]. ਜਨਗਣਨਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਹ 3 ਗੱਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣਗੇ [1]:

1. Income (ਆਮਦਨੀ): No questions related to monthly earnings or bank balances will be asked [1]. (ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਬੈਲੇਂਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇਗਾ [1]।)
2. Documents (ਦਸਤਾਵੇਜ਼): You will not be pressured to show any ID proof like Aadhaar card, PAN card, etc [1]. (ਆਧਾਰ, ਪੈਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ [1]।)
3. Bank Details (ਬੈਂਕ ਡਿਟੇਲ): Personal information like Bank Account Numbers or OTPs will never be requested [1]. (ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਨੰਬਰ ਜਾਂ OTP ਵਰਗੇ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵੇ ਨਹੀਂ ਮੰਗੇ ਜਾਣਗੇ [1]।)

5. Complete List of 33 Questions Asked in India Census 2026 (ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ 33 ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ)

The first phase of the India Census 2026 involves House Listing, where exactly 33 questions will be asked [2]. Whether you use the se.census.gov.in portal or do it offline, you must answer these 33 questions. ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਉਹ 33 ਸਵਾਲ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2026 ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣਗੇ [2]:

House and its Structure (ਮਕਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਣਤਰ) [2]

#	Question in English	ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ
1	Building Number (Municipal or local authority)	ਭਵਨ ਸੰਖਿਆ (ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ)
2	Census House Number	ਜਨਗਣਨਾ ਮਕਾਨ ਨੰਬਰ
3	Material used in House (Mud, wood, cement, stone, etc.)	ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ (ਮਿੱਟੀ, ਲੱਕੜੀ, ਸੀਮਿੰਟ ਆਦਿ)
4	Material used in Wall (Grass, bricks, stone, concrete, etc.)	ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ (ਘਾਹ, ਇੱਟ, ਪੱਥਰ, ਕੰਕਰੀਟ)
5	Material used in Roof (Tiles, tin, iron sheets, concrete)	ਛੱਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ (ਖਪਰੈਲ, ਟੀਨ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਕੰਕਰੀਟ)
6	Use of Census House (Residential, shop, or other)	ਜਨਗਣਨਾ ਮਕਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ (ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ, ਦੁਕਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ)
7	Condition of the House (Good, livable, or dilapidated)	ਮਕਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ (ਚੰਗੀ, ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਜਾਂ ਖਸਤਾ)
8	Household Number	ਘਰ ਦਾ ਨੰਬਰ (ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ)
9	Total number of persons normally residing in the household	ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ

Family and Head Information (ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀਆ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ) [2]

#	Question in English	ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ
10	Name of the Head of the Household	ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਦਾ ਨਾਮ
11	Gender of Head (Male/Female/Third Gender)	ਮੁਖੀਆ ਦਾ ਲਿੰਗ (ਪੁਰਸ਼/ਮਹਿਲਾ/ਥਰਡ ਜੈਂਡਰ)
12	Does the Head belong to Scheduled Caste (SC)?	ਕੀ ਮੁਖੀਆ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) ਤੋਂ ਹੈ?
13	Does the Head belong to Scheduled Tribe (ST)?	ਕੀ ਮੁਖੀਆ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ (ST) ਤੋਂ ਹੈ?
14	Does the Head belong to any specific community?	ਕੀ ਮੁਖੀਆ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਹੈ?
15	Ownership status of the house (Owned or Rented)	ਮਕਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕਾਨਾ ਹੱਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (ਆਪਣਾ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਦਾ)

Facilities and Resources (ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਧਨ) [2]

#	Question in English	ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ
16	Number of living rooms for the household	ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
17	Number of married couples living in the household	ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
18	Main source of drinking water (Tap, handpump, well, etc.)	ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ (ਨਲ, ਹੈਂਡਪੰਪ, ਖੂਹ ਆਦਿ)
19	Is the water source inside or outside the premises?	ਕੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਹਰ?
20	Source of lighting (Electricity, kerosene, solar energy, etc.)	ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਰੋਸ਼ਨੀ) ਦਾ ਸਰੋਤ (ਬਿਜਲੀ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ, ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਆਦਿ)
21	Availability and type of toilet	ਟਾਇਲਟ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਿਸਮ
22	Drainage system for wastewater	ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ (ਡਰੇਨੇਜ) ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ
23	Bathing facility availability	ਇਸ਼ਨਾਨ (ਨਹਾਉਣ) ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ
24	Availability of Kitchen and LPG/PNG connection	ਰਸੋਈ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ LPG/PNG ਕਨੈਕਸ਼ਨ
25	Fuel used for cooking (Gas, wood, coal, etc.)	ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਈਂਧਨ (ਗੈਸ, ਲੱਕੜੀ, ਕੋਲਾ ਆਦਿ)
26	Availability of Radio/Transistor	ਰੇਡੀਓ/ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ
27	Availability of Television	ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ (ਟੀਵੀ) ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ

Digital Devices and Vehicles (ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਹਨ) [2]

#	Question in English	ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ
28	Availability of Internet (Broadband/Mobile Data)	ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਸਹੂਲਤ (ਬ੍ਰਾਡਬੈਂਡ/ਮੋਬਾਈਲ ਡਾਟਾ)
29	Availability of Laptop/Computer	ਲੈਪਟਾਪ/ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ
30	Availability of Telephone/Mobile phone/Smartphone	ਟੈਲੀਫੋਨ/ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ/ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ
31	Availability of Bicycle	ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ
32	Availability of Scooter/Motorcycle/Moped	ਸਕੂਟਰ/ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ/ਮੋਪੇਡ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ
33	Availability of Car/Jeep/Van	ਕਾਰ/ਜੀਪ/ਵੈਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ

This comprehensive list of 33 questions for the India Census 2026 ensures that the government collects vital data to plan resources, infrastructure, and policies effectively [2]. (ਇਹ 33 ਸਵਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ [2]।)

6. Frequently Asked Questions (FAQs) - ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

Q1: What is the official website for India Census 2026 online registration?

A: The official portal to register and fill your data online is se.census.gov.in [1]. ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2026 ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ se.census.gov.in ਹੈ [1]。

Q2: Will enumerators ask for my Aadhaar Card or Bank details?

A: Absolutely NOT. Officials are strictly instructed not to ask for any documents like Aadhaar, PAN, or any Bank account/OTP details [1]. (ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ, ਪੈਨ ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਣਗੇ [1]।)

Q3: How many languages are available on the se.census.gov.in portal?

A: There are 16 languages available for users to choose from during the online OTP verification step [1]. (ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ 16 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਉਪਲਬਧ ਹੈ [1]।)

Q4: Are live-in couples counted in the India Census 2026?

A: Yes, couples who have been in a live-in relationship for a significant amount of time will be officially counted as a "married couple" in the census [1]. (ਹਾਂ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਿਵ-ਇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ [1]।)

Q5: What are the primary dates for the Census in Punjab?

A: In Punjab, the Self-enumeration runs from 30 April to 14 May 2026, and House listing runs from 15 May to 13 June 2026 [1]. (ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਗਣਨਾ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 14 ਮਈ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਲਿਸਟਿੰਗ 15 ਮਈ ਤੋਂ 13 ਜੂਨ 2026 ਤੱਕ ਹੋਵੇਗੀ [1]।)

Thank you for reading our complete guide on India Census 2026. Make sure to visit se.census.gov.in and complete your 33 questions accurately. ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2026 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ!

SHe- Box Portal Guide : ਜਾਣੋ ਸੀ਼ ਬਾਕਸ ਕੀ ਹੈ ,

SHe-Box Portal Guide 2024: POSH Act 2013 Registration & Internal Committee Compliance ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ

Sat Sri Akal dosto! ਸਾਡੇ ਬਲੌਗ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। Ajj asi ek bahut hi important topic te gal karan ja rahe haan - SHe-Box portal. Workplace ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ safety ਹਰ organization ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ responsibility ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ properly ensure ਕਰਨ ਲਈ POSH Act 2013 (Prevention, Prohibition and Redressal Act) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। Is act nu effectively aur strictly implement karan layi, Government of India ਨੇ SHe-Box portal launch ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਲੌਗ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਡਿਟੇਲ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਂਗੇ ਕਿ SHe-Box portal ਕੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ online registration ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ Internal Committee ਦਾ ਕੀ ਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Table of Contents (TOC)

• 1. SHe-Box Portal ਕੀ ਹੈ? (What is SHe-Box Portal?)
• 2. Background ਅਤੇ 2024 Relaunch Updates
• 3. SHe-Box Portal ਦੇ ਮੁੱਖ Objectives
• 4. ਕੌਣ Use ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? (Who Can File Complaints?)
• 5. Nodal Officer SHe-Box Portal ਤੇ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
• 6. Step-by-Step SHe-Box Registration Process
• 7. POSH Act 2013 Annual Report Filing
• 8. Limitations ਅਤੇ Challenges
• 9. Frequently Asked Questions (FAQs)

1. SHe-Box Portal ਕੀ ਹੈ? (What is SHe-Box Portal?)

SHe-Box portal ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ "Sexual Harassment electronic Box" ਹੈ। Eh ek online centralized portal hai ਜੋ Ministry of Women & Child Development (MWCD) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂਕਿ working women ਆਪਣੀ sexual harassment ਦੀਆਂ complaints ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ file ਕਰ ਸਕਣ। POSH Act 2013 ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹਰ ਉਹ organization ਜਿੱਥੇ 10 ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ employees ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ Internal Committee (IC) ਬਣਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ (mandatory) ਹੈ। Jadon vi koi complaint SHe-Box portal te aundi hai, oh sidha ਸੰਬੰਧਿਤ Internal Committee ਜਾਂ Local Committee (LC) ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2. Background ਅਤੇ 2024 Relaunch Updates

Dosto, SHe-Box portal ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2017 ਵਿੱਚ ਲੌਂਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੀ effectiveness ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, 29 August 2024 ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਇੱਕ major upgrade ਅਤੇ relaunch ਕੀਤਾ ਗਿਆ। Hun eh sirf ek complaint platform nahi reha, ਬਲਕਿ POSH Act 2013 ਦੀ compliance track ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ national repository ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਅਪਡੇਟਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਪੋਰਟਲ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਇੱਕ mobile app ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

3. SHe-Box Portal ਦੇ ਮੁੱਖ Objectives

SHe-Box portal ਬਣਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ (objectives) ਹਨ:

• Central Repository: ਇਹ ਪੋਰਟਲ ਸਾਰੀਆਂ IC ਅਤੇ Local Committees ਦਾ ਇੱਕ centralized database ਮੇਨਟੇਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• Single-Window Mechanism: ਔਰਤ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
• Government Reporting: ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪੈਂਡਿੰਗ ਕੇਸਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਟੇਟਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
• Compliance Management: Annual reports ਸਬਮਿਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ awareness sessions ਦੀ ਡਿਟੇਲ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨਾ ਹੁਣ ਇਸੇ ਪੋਰਟਲ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

4. ਕੌਣ Use ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? (Who Can File Complaints?)

Je tusi soch rahe ho ki is portal nu kaun use kar sakda hai, taan isda jawab hai - Any woman facing harassment! ਇਹ ਪੋਰਟਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ workplace sexual harassment complaints ਲਈ ਹੈ। Complainant ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: regular employee, temporary worker, intern, trainee, ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਫਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਵੀ। Complaint ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ valid email address ਅਤੇ mobile number ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

5. Nodal Officer SHe-Box Portal ਤੇ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Registration process ਸਟਾਰਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, Nodal Officer ਦਾ ਰੋਲ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ employee ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ organization ਅਤੇ Internal Committee ਨੂੰ ਪੋਰਟਲ ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। Important Rule: Nodal Officer ਕਦੇ ਵੀ Internal Committee ਦਾ Presiding Officer ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਪੋਰਟਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ roles ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ Email ID ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

6. Step-by-Step SHe-Box Registration Process

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ company ਆਪਣੀ Internal Committee ਨੂੰ SHe-Box portal ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੇਗੀ:

Step 1: Documents ਤਿਆਰ ਰੱਖੋ

ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ PAN Card, GST Certificate, ਜਾਂ Company Registration Certificate ਦੀ PDF/JPG ਫਾਈਲ ਤਿਆਰ ਰੱਖੋ।

Step 2: Head Office Registration

ਪੋਰਟਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ "Private Head Office Registration" ਸਿਲੈਕਟ ਕਰੋ। ਉੱਥੇ Nodal Officer ਦੀਆਂ details ਭਰ ਕੇ OTP verify ਕਰੋ।

Step 3: District Nodal Officer (DNO) Approval

Form submit ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਹਾਡੀ details ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ Nodal Officer (DNO) ਕੋਲ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਗੀਆਂ। Approval ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਨੂੰ login credentials ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ।

Step 4: Internal Committee (IC) Details

Login ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, IC ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਡਿਟੇਲ (1 Presiding Officer, 2 Internal Members, 1 External Member) ਐਡ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

7. POSH Act 2013 Annual Report Filing

POSH Act ਦੇ Section 21 ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਹਰ ਸਾਲ Annual Report ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। SHe-Box portal ਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ dedicated section ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ online upload ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ workshop sessions ਦਾ ਡਾਟਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

8. Limitations ਅਤੇ Challenges

Bhaven SHe-Box portal ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਕੁਝ challenges ਵੀ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ internet access ਅਤੇ digital literacy ਦੀ ਕਮੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੋਰਟਲ ਸਿਰਫ English ਅਤੇ Hindi ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ regional languages ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦਿੱਕਤ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

9. Frequently Asked Questions (FAQs)

Q1: SHe-Box portal ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ?

Ans: ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ workplace sexual harassment ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨੂੰ online ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣਾ ਅਤੇ IC ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਡਾਟਾਬੇਸ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

Q2: ਕੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

Ans: ਹਾਂ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ employees ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

Q3: ਕੀ Nodal Officer ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Ans: ਨਹੀਂ, ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸਿਰਫ Internal Committee ਦਾ Presiding Officer ਹੀ ਆਪਣੇ login ਰਾਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Conclusion: ਦੋਸਤੋ, SHe-Box portal ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਆਪਣੀ registration ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। Umeed hai eh information twade layi helpful rahi hovegi!

DDO POWERS 2026-27: ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ 31 ਮਾਰਚ 2027 ਤੱਕ ਵੀਡੀਓ ਪਾਵਰਾਂ ਜਾਰੀ

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਡੀ.ਡੀ.ਓ. ਪਾਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਵਾਧਾ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: 30 ਮਾਰਚ, 2026( ਜਾਬਸ ਆਫ ਟੁਡੇ)

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਡੀ.ਡੀ.ਓ. (DDO) ਪਾਵਰਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026-27 ਲਈ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ:

• ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ: ਇਹ ਵਾਧਾ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2026 ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ, 2027 ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਰਹੇਗਾ।
• ਮਕਸਦ: ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਇਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੇਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਹ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲੈਣ ਦੀ ਲੰਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
• ਲਾਭਪਾਤਰੀ: ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਣਗੇ।

BREAKING NEWS: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖ਼ਬਰ: ਈ-ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ MStar ਪੋਰਟਲ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣਗੇ ਬੰਦ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖ਼ਬਰ: ਈ-ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ MStar ਪੋਰਟਲ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣਗੇ ਬੰਦ

ਮੋਹਾਲੀ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਈ-ਪੰਜਾਬ ਪੋਰਟਲ (e-Punjab) ਅਤੇ MStar ਪੋਰਟਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ-ਕਮ-ਸਟੇਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਪੱਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵੇਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅੱਪਡੇਟ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਇਹ ਪੋਰਟਲ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ।

---

ਡਾਊਨਟਾਈਮ (Downtime) ਦਾ ਵੇਰਵਾ:

ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੂਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੋਰਟਲ ਬੰਦ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

ਲੜੀ ਨੰਬਰ	ਪੋਰਟਲ ਦਾ ਨਾਮ	ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮਿਤੀ
1	epunjabschool.gov.in	31-03-2026 (ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ) ਤੋਂ 04-04-2026 ਤੱਕ
2	mstar.epunjabschool.gov.in	31-03-2026 (ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ) ਤੋਂ 02-04-2026 ਤੱਕ

ਕਿਉਂ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ ਪੋਰਟਲ?

ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵੇਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਡਾਟਾ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪੋਰਟਲ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸੂਚਨਾ: ਸਮੂਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਸਕੂਲ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੋਰਟਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਇਸ ਡਾਊਨਟਾਈਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਪਟਾ ਲੈਣ ਜਾਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ।

ਇਹ ਪੱਤਰ ਡਿਪਟੀ ਐਸ.ਪੀ.ਡੀ. (ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ.) ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ 30 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Published: March 2026

CTET February 2026 Results Declared: Download Your Scorecard Now

The Central Board of Secondary Education (CBSE) has officially announced the results for the 21st edition of the Central Teacher Eligibility Test (CTET) held in February 2026. This is a crucial moment for thousands of teaching aspirants across the country who appeared for Paper I and Paper II.

Latest Update: The digital marksheets and eligibility certificates will also be available in DigiLocker shortly. However, candidates can immediately check their qualifying status and marks through the official results portal.

How to Check Your CTET Feb 2026 Result

To access your result, follow these simple steps:

• Click on the download button provided below to visit the official CBSE result page.
• Enter your Roll Number as mentioned on your admit card.
• Click on the 'Submit' button.
• Your scorecard will be displayed on the screen.
• Download the PDF and take a printout for future reference.

📥 DOWNLOAD CTET SCORECARD

Important Information

Candidates are advised to verify all the details mentioned on their scorecard, including their name, category, and marks obtained in each section. The qualifying marks for the general category remain 60% (90 out of 150), while for reserved categories, it is 55% (82 out of 150).

Congratulations to all the successful candidates who have cleared the 21st edition of CTET! Your journey toward a rewarding teaching career in Central and State government schools takes a giant leap forward today.

MDM MENU APRIL 2026; ਮਿਡ ਡੇਅ ਮੀਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਮੀਨੂੰ ਜਾਰੀ

PSEB CLASS 12 PHYSICS QUESTION PAPER SOLVED MARCH 2026

Physics Question Paper - Part 1

Part - A

One mark questions.
Choose the correct options : 20x1=20

(i) In a purely capacitive AC circuit, the current :

1. Lags voltage by π/2
2. Leads voltage by π/2
3. Is in phase with voltage
4. Leads by π

View Answer

Correct Answer: (B) Leads voltage by π/2

(ii) The electromagnetic waves with highest frequency are :

1. X-rays
2. Microwaves
3. UV rays
4. Gamma rays

View Answer

Correct Answer: (D) Gamma rays

(iii) A convex lens of glass (n = 1.5) is immersed in water (n = 1.33). Its focal length :

1. Decreases
2. Increases
3. Remains unchanged
4. Becomes zero

View Answer

Correct Answer: (B) Increases

(iv) The phenomenon of interference is based on :

1. Conservation of momentum
2. Conservation of energy
3. Diffraction
4. Polarization

View Answer

Correct Answer: (B) Conservation of energy

(v) In YDSE, if slit separation is halved, fringe width :

1. Half
2. Double
3. Four times
4. Unchanged

View Answer

Correct Answer: (B) Double

(vi) A diminished virtual image can be produced only with a :

1. Plane mirror
2. Concave mirror
3. Convex mirror
4. All of them

View Answer

Correct Answer: (C) Convex mirror

(vii) Resolving power of a telescope increases when :

1. Focal length of objective increased
2. Aperture of objective increased
3. Focal length of eyepiece increased
4. Aperture decreased

View Answer

Correct Answer: (B) Aperture of objective increased

(viii) Momentum of a photon of wavelength λ is :

1. hλ
2. hc/λ
3. h/λ
4. hλ/c

View Answer

Correct Answer: (C) h/λ

(ix) The electric potential at a point on the axial line of an electric dipole is :

1. kp/r
2. kp/r²
3. 0
4. kp cosθ/r²

View Answer

Correct Answer: (B) kp/r²

(x) A parallel plate capacitor is charged. If the plates are pulled apart, the capacitance :

1. Increases
2. Decreases
3. Remains same
4. Becomes zero

View Answer

Correct Answer: (B) Decreases

(xi) Kirchhoff's junction rule (first law) is based on conservation of :

1. Energy
2. Momentum
3. Charge
4. Mass

View Answer

Correct Answer: (C) Charge

(xii) The resistance of a conductor increases with temperature because :

1. Relaxation time decreases
2. Electron density increases
3. Relaxation time increases
4. Electron density decreases

View Answer

Correct Answer: (A) Relaxation time decreases

(xiii) A proton and an alpha particle enter a uniform magnetic field with the same kinetic energy. The ratio of their radii (r_p : r_α) is :

1. 1 : 1
2. 1 : 2
3. 2 : 1
4. 1 : √2

View Answer

Correct Answer: (A) 1 : 1

(xiv) Magnetic susceptibility is negative for :

1. Paramagnetic materials
2. Diamagnetic materials
3. Ferromagnetic materials
4. Both (A) and (C)

View Answer

Correct Answer: (B) Diamagnetic materials

(xv) SI unit of mutual inductance is :

1. Tesla
2. Farad
3. Weber
4. Henry

View Answer

Correct Answer: (D) Henry

True / False :

(xvi) The depletion region in a p-n diode contains no mobile charge carriers.

View Answer

Correct Answer: True

(xvii) The work function of a metal depends on intensity of incident radiation.

View Answer

Correct Answer: False (It depends on the nature of the material).

(xviii) Balmer series of hydrogen lies in ultraviolet region.

View Answer

Correct Answer: False (It lies in the visible region).

(xix) Nuclear density is independent of mass number A.

View Answer

Correct Answer: True

(xx) In an n-type semiconductor, holes are majority charge carriers.

View Answer

Correct Answer: False (Electrons are the majority charge carriers).

---

Part - B

Two marks questions : 7x2=14

2. Write any four properties of electromagnetic waves ?

View Answer

Answer:

• They do not require any material medium for propagation.
• They travel in a vacuum with the speed of light (c = 3×10⁸ m/s).
• They are transverse in nature.
• They carry energy and momentum, and exert radiation pressure.

3. State Lenz's Law. On which fundamental principle of conservation is this law based ?

OR

The instantaneous current from an AC source is given by the equation I = 10 sin(314t). What is the RMS (Root Mean Square) value and the frequency (f) of the current ?

View Answer

Answer (First part): Lenz's law states that the direction of the induced current is such that it opposes the change in magnetic flux that produced it. It is based on the law of conservation of energy.

Answer (OR part):
Comparing I = 10 sin(314t) with standard equation I = I₀ sin(ωt):
Peak current (I₀) = 10 A.
RMS Current (I_rms) = I₀ / √2 = 10 / 1.414 ≈ 7.07 A.
Angular frequency (ω) = 314 rad/s. Since ω = 2πf, f = 314 / 2π ≈ 50 Hz.

4. Define mass defect and binding energy per nucleon.

View Answer

Answer:
Mass Defect (Δm): The difference between the sum of the masses of individual nucleons making up a nucleus and the actual rest mass of the nucleus.
Binding Energy per Nucleon: The total binding energy of a nucleus divided by its mass number (A). It represents the average energy required to remove a single nucleon from the nucleus.

5. Explain Gaussian surface with its importance.

OR

A point charge of +10 µC is placed at the center of a cubic surface of edge 0.1 m. Calculate the net electric flux passing through the entire cube. What is the flux passing through just one face of the cube ? (Given : ε₀ = 8.854 × 10⁻¹² C²N⁻¹m⁻²)

View Answer

Answer (First part): A Gaussian surface is an imaginary closed surface drawn in 3D space such that the electric field is calculated using Gauss's Law. Its importance is that it significantly simplifies the calculation of the electric field for symmetric charge distributions.

Answer (OR part):
Total flux through the entire cube (Φ_total) = q / ε₀ = (10 × 10⁻⁶ C) / (8.854 × 10⁻¹² C²N⁻¹m⁻²) ≈ 1.13 × 10⁶ N·m²/C.
Flux through one face = Φ_total / 6 ≈ 1.88 × 10⁵ N·m²/C.

6. Define the 'drift velocity' of electrons in a conductor. How is it related to the electric current (I) flowing through it ?

OR

A copper wire of cross-sectional area 1.0 × 10⁻⁷ m² carries a current of 1.5 A. Calculate the drift velocity of the electrons. (Given : Number density of free electrons in copper, n = 8.5 × 10²⁸ m⁻³; charge on an electron, e = 1.6 × 10⁻¹⁹ C)

View Answer

Answer (First part): Drift velocity is the average velocity with which free electrons get drifted towards the positive end of a conductor under the influence of an external electric field. Relation: I = n A e V_d (where V_d is drift velocity).

Answer (OR part):
V_d = I / (n e A)
V_d = 1.5 / (8.5 × 10²⁸ × 1.6 × 10⁻¹⁹ × 1.0 × 10⁻⁷)
V_d ≈ 1.1 × 10⁻³ m/s or 1.1 mm/s.

7. State Ampere's circuital law. Use it to find the magnetic field at a point inside a long current-carrying solenoid.

View Answer

Answer:
Ampere's Law: The line integral of the magnetic field (B) around any closed path is equal to µ₀ times the net steady current (I) enclosed by the path. (∮ B·dl = µ₀I)
Solenoid: Taking a rectangular Amperian loop inside the solenoid, ∮ B·dl = B × L = µ₀ (n L I), where n is the number of turns per unit length. Therefore, B = µ₀nI.

8. Why is the core of a transformer laminated ? What is the function of a step-up transformer ?

View Answer

Answer:
The core is laminated to minimize energy losses due to eddy currents.
The function of a step-up transformer is to increase the alternating voltage (and correspondingly decrease the current) from the primary coil to the secondary coil.

Physics Question Paper - Part 2

Part - C

Three marks questions : 7x3=21

9. State the major observations and conclusions drawn from Rutherford's alpha-particle scattering experiment.

View Answer

Answer:
Observations:
1. Most alpha particles passed straight through the gold foil undeflected.
2. A small fraction deflected by small angles.
3. A very small number (1 in 8000) bounded back (deflected by 180°).
Conclusions:
1. Most of the space in an atom is empty.
2. The positive charge and most of the mass of the atom are densely concentrated in a tiny central volume called the nucleus.

10. What is a p - n junction diode ? Explain its working as a full-wave rectifier with a neat circuit diagram.

View Answer

Answer Summary:
A p-n junction diode is a semiconductor device formed by joining p-type and n-type semiconductor materials, allowing current to flow in only one direction.
Full-wave rectifier working: It utilizes two diodes connected to a center-tapped secondary of a transformer. During the positive half-cycle, Diode D1 is forward-biased and conducts, while D2 is reverse-biased. During the negative half-cycle, D2 is forward-biased and conducts, while D1 is reverse-biased. As a result, current flows through the load resistor in the same direction during both half-cycles, converting AC to pulsating DC. (Students must draw circuit showing transformer, two diodes, and load resistor).

11. State Gauss's Law. Apply it to find the electric field due to a uniformly charged infinite plane sheet.

View Answer

Answer Summary:
Gauss's Law: Total electric flux out of a closed surface is equal to the charge enclosed divided by the permittivity (Φ = q_enclosed / ε₀).
Application: Imagine a cylindrical Gaussian surface passing symmetrically through the charged sheet (surface charge density σ). Flux passes only through the two flat end caps (area A), not the curved surface.
Total Flux = EA + EA = 2EA.
Charge enclosed = σA.
By Gauss's Law: 2EA = σA / ε₀ ⇒ E = σ / (2ε₀).

12. Draw a circuit diagram of a Wheatstone bridge. Using Kirchhoff's laws, derive the condition for its balance.

View Answer

Answer Summary:
A Wheatstone bridge consists of four resistors P, Q, R, S connected in a quadrilateral ABCD, with a galvanometer between B and D and a battery between A and C.
Balanced condition: No current flows through the galvanometer (I_g = 0).
Using Kirchhoff's loop rule in loop ABDA: I₁P - I₂R = 0 ⇒ I₁P = I₂R
In loop BCDB: I₁Q - I₂S = 0 ⇒ I₁Q = I₂S
Dividing both equations: P/Q = R/S. (Students must sketch the proper circuit).

13. Using the Biot-Savart law, derive an expression for the magnetic field at the centre of a current-carrying circular loop.

OR

A radio station broadcasts at a frequency of 100 MHz (MegaHertz). What is the wavelength (λ) of the electromagnetic waves broadcast by the station ? (Given : C = 3 × 10⁸ m/s)

View Answer

Answer (First part): By Biot-Savart law, dB = (µ₀/4π) * (I dl sinθ / r²). For a loop, angle θ is 90° for all length elements, and r is the radius R.
Integrating over the entire circle (∫ dl = 2πR):
B = (µ₀/4π) * (I * 2πR / R²) = µ₀I / (2R).

Answer (OR part):
Using c = fλ ⇒ λ = c / f
λ = (3 × 10⁸ m/s) / (100 × 10⁶ Hz)
λ = 3 meters.

14. Derive the expression for the average power dissipated in a series LCR circuit. Define the term power factor and state the condition for wattless current.

OR

A 200 µF capacitor in series with a 100Ω resistor is connected to a 220 V, 50 Hz AC source. Calculate :
(i) The capacitive reactance (X_C)
(ii) The impedance of the circuit (Z)
(iii) The RMS current (I_rms)

View Answer

Answer (First part):
Average Power P_avg = V_rms * I_rms * cos(φ).
Power factor: It is the cosine of the phase angle (φ) between voltage and current, given by cos(φ) = R/Z.
Wattless current: Current in an AC circuit when average power dissipated is zero (when φ = 90°, purely inductive or capacitive).

Answer (OR part):
(i) X_C = 1 / (2πfC) = 1 / (2 * 3.14 * 50 * 200×10⁻⁶) = 15.9 Ω
(ii) Z = √(R² + X_C²) = √(100² + 15.9²) = √(10000 + 252.81) ≈ 101.2 Ω
(iii) I_rms = V_rms / Z = 220 / 101.2 ≈ 2.17 A

15. Draw a ray diagram for the formation of an image by a compound microscope when the final image is at the least distance of distinct vision (D). Write the expression for its magnifying power.

OR

In a Young's double-slit experiment, the two slits are separated by 0.2 mm, and the screen is placed 1.0 m away. If the wavelength (λ) of the light used is 600 nm, what is the fringe width (β) ?

View Answer

Answer (First part):
(Students need to draw ray diagram showing objective and eyepiece lenses, object placed just outside f_o, forming real image, which acts as object for eyepiece forming large virtual image at D).
Magnifying power formula: M = m_o × m_e = (L/f_o) * (1 + D/f_e).

Answer (OR part):
Given: d = 0.2 mm = 0.2 × 10⁻³ m, D = 1.0 m, λ = 600 nm = 600 × 10⁻⁹ m.
Fringe width (β) = (λD) / d
β = (600 × 10⁻⁹ × 1.0) / (0.2 × 10⁻³) = 3000 × 10⁻⁶ m = 3 × 10⁻³ m = 3 mm.

---

Part - D

Five marks questions : 3x5=15

16. Read the following paragraph and answer the questions given below. 5x1=5

When a current-carrying conductor is placed in an external magnetic field, it experiences a mechanical force. This force is the vector sum of the magnetic Lorentz forces acting on all the free charge carriers moving within the conductor. The magnitude and direction of this force are given by the vector formula F = I(L × B), where I is the current, L is the length vector of the conductor (in the direction of the current), and B is the magnetic field. The direction of this force can be found using Fleming's Left-Hand Rule. This principle is fundamental to the operation of electric motors.

Questions :
(i) What is the origin of the force on the conductor ?
(ii) Based on the formula F = I(L × B), when will the magnitude of the force on the conductor be zero (minimum) ?
(iii) What is the fundamental principle behind the operation of an electric motor ?
(iv) Which rule is used to determine the direction of the mechanical force on the conductor ?
(v) Write the vector formula given in the passage for the force F on the conductor ?

View Answers

Answers:
(i) The origin of the force is the magnetic Lorentz force acting on the free charge carriers moving within the conductor.
(ii) When the conductor is placed parallel or anti-parallel to the magnetic field (angle is 0° or 180°, so sinθ = 0).
(iii) The fundamental principle is that a current-carrying conductor placed in a magnetic field experiences a mechanical force.
(iv) Fleming's Left-Hand Rule.
(v) F = I(L × B).

17. Draw the electric field lines for : (i) A single positive point charge (+q) (ii) An electric dipole. State three key properties of electric field lines.

OR

A parallel plate capacitor is charged by a battery. After sometime, the battery is disconnected. What will be the effect on the following quantities if the distance between the plates is now doubled ?
(i) Charge on the plates
(ii) Potential difference across the plates
(iii) Energy stored in the capacitor.
Justify your answer in each case.

View Answer

Answer (First part):
(Drawings: Radially outward straight lines for +q; curved lines from + to - for a dipole).
Properties: 1. They originate from positive charges and terminate at negative charges. 2. Two field lines never intersect. 3. Tangent at any point gives the direction of the electric field.

Answer (OR part):
Since the battery is disconnected, the system is isolated.
(i) Charge (Q): Remains the same (constant) due to conservation of charge.
(ii) Potential difference (V): Doubles. Capacitance C = ε₀A/d. If d is doubled, C becomes half. Since V = Q/C, halving C makes V double.
(iii) Energy stored (U): Doubles. U = Q² / 2C. Since Q is constant and C is halved, U becomes twice its original value. (Work was done to pull plates apart).

18. (a) State the assumptions used to derive the Lens Maker's Formula. 2
(b) Derive the Lens Maker's Formula. 3

OR

Using Huygens principle, derive and prove the law of reflection for a plane reflecting surface. 5

View Answer

Answer (First part):
(a) Assumptions: 1. The lens is thin so distance measured from poles can be taken as from the optical center. 2. The aperture of the lens is small. 3. The object is a point object placed on the principal axis.
(b) Derivation steps: Apply refraction formula at single spherical surface for both surfaces: (n₂/v₁ - n₁/u = (n₂-n₁)/R₁) and (n₁/v - n₂/v₁ = (n₁-n₂)/R₂). Add them to get 1/v - 1/u = (n₂₁ - 1)(1/R₁ - 1/R₂). Substitute u=∞ and v=f to get 1/f = (n₂₁ - 1)(1/R₁ - 1/R₂).

Answer (OR part):
Derivation using Huygens Principle:
Assume a plane wavefront AB incident on a plane mirror MN at angle i. The wavefront touches mirror at A, while point B is still at a distance. The time 't' taken by secondary wavelets from B to reach mirror at C is t = BC/v.
During this time, the wavelet from A spreads to radius AE = v*t.
Drawing a tangent from C to this sphere gives the reflected wavefront CE.
In triangles ABC and AEC:
∠B = ∠E = 90°
AC is common.
BC = AE = v*t
By RHS congruence, ΔABC ≅ ΔAEC.
Therefore, ∠BAC (angle of incidence i) = ∠ECA (angle of reflection r). Hence, i = r.

PSEB CLASS 12 POLITICAL SCIENCE SOLVED QUESTION PAPER MARCH 2026

SS 2326 031/C

ਸਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ

POLITICAL SCIENCE

(Punjabi, Hindi and English Versions)

Time Allowed : 3 Hours Maximum Marks : 80

---

(Punjabi Version)

ਨੋਟ:

1. ਆਪਣੀ ਉੱਤਰ-ਪੱਤਰੀ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਡ/ਪੇਪਰ-ਕੋਡ ਵਾਲੇ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾ-ਕੋਡ/ਪੇਪਰ-ਕੋਡ 031 ਜ਼ਰੂਰ ਦਰਜ ਕਰੋ।
2. ਉੱਤਰ-ਪੱਤਰੀ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਪੰਨੇ ਗਿਣ ਕੇ ਦੇਖ ਲਓ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਟਾਈਟਲ ਸਹਿਤ 28 ਪੰਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ।
3. ਉੱਤਰ-ਪੱਤਰੀ ਵਿਚ ਖਾਲੀ ਪੰਨਾ/ਪੰਨੇ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨ/ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
4. ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।
5. ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ੳ, ਅ, ੲ, ਸ ਅਤੇ ਹ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
6. ਭਾਗ-ੳ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 1 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਕਿਸਮ ਦੇ 10 (i ਤੋਂ x) ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ 1 ਅੰਕ ਹੈ।
7. ਭਾਗ-ਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 2 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਆਬਜੈਕਟਿਵ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ 1 ਅੰਕ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 01 ਤੋਂ 15 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
8. ਭਾਗ-ੲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 3 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2 ਸਰੋਤ/ਕੇਸ ਅਧਾਰਤ (A) ਅਤੇ (B) ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ 6 ਉਪ-ਭਾਗ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੈ।
9. ਭਾਗ-ਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 4 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 9 ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 6 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ 4 ਅੰਕ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 60 ਤੋਂ 75 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
10. ਭਾਗ-ਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 5 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3 ਲੰਬੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ 8 ਅੰਕ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 125 ਤੋਂ 150 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
11. ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਭਾਗ - ੳ

1. ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ । ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ । 10x1=10

(i) ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸਮਝੌਤਾ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ?

• (ੳ) ਬ੍ਰਿਟੇਨ (UK)
• (ਅ) ਅਮਰੀਕਾ (USA)
• (ੲ) ਰੂਸ (USSR)
• (ਸ) ਫਰਾਂਸ

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਰੂਸ (USSR)

(ii) ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਕਿਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?

• (ੳ) ਪਲੈਟੋ
• (ਅ) ਮੈਕਿਆਵਲੀ
• (ੲ) ਰੂਸੋ
• (ਸ) ਅਰਸਤੂ

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ਸ) ਅਰਸਤੂ

(iii) ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਥਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।
(X) ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਰਸਮੀ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।
(Y) ਡੇਵਿਡ ਈਸਟਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਜਨਮਦਾਤਾ ਹੈ।

• (ੳ) (X) ਅਤੇ (Y) ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ।
• (ਅ) (X) ਅਤੇ (Y) ਦੋਵੇਂ ਗ਼ਲਤ ਹਨ।
• (ੲ) (X) ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ (Y) ਗ਼ਲਤ ਹੈ।
• (ਸ) (X) ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਅਤੇ (Y) ਸਹੀ ਹੈ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ੳ) (X) ਅਤੇ (Y) ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ।

(iv) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੀ ਕਥਨ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰੋ :

• (ੳ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਤ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ 21 ਸਾਲ ਹੈ।
• (ਅ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਤੱਖ ਚੋਣ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• (ੲ) ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 326 ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਲਗ ਮੱਤ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
• (ਸ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਤੱਖ ਚੋਣ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 326 ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਲਗ ਮੱਤ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

(v) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਜੁੱਟ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ?

ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ	ਸਮਰਥਕ
(ੳ) ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਉਦਾਰਵਾਦ	ਟੀ. ਐੱਚ. ਗਰੀਨ
(ਅ) ਆਧੁਨਿਕ ਉਦਾਰਵਾਦ	ਲਾਸਕੀ
(ੲ) ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦ	ਰੌਬਰਟ ਨੋਜ਼ਿਕ
(ਸ) ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਉਦਾਰਵਾਦ	ਜੌਹਨ ਲਾਕ

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ੳ) ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਉਦਾਰਵਾਦ - ਟੀ. ਐੱਚ. ਗਰੀਨ

(vi) ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਦਕਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ?

• (ੳ) 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1891
• (ਅ) 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1889
• (ੲ) 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1899
• (ਸ) 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1898

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ੳ) 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1891

(vii) ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ :

(1) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ	(i) ਨਗੌਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ)
(2) ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ	(ii) 1951-56
(3) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੰਚਾਇਤ	(iii) ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ
(4) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ	(iv) ਬਲਵੰਤ ਰਾਏ ਮਹਿਤਾ

(1) (2) (3) (4)

• (ੳ) (iv) (iii) (i) (ii)
• (ਅ) (ii) (i) (iv) (iii)
• (ੲ) (iii) (iv) (i) (ii)
• (ਸ) (i) (ii) (iii) (iv)

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ੲ) (iii) (iv) (i) (ii)

(viii) ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ?

• (ੳ) ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ
• (ਅ) ਛੇ ਮਹੀਨੇ
• (ੲ) ਇੱਕ ਸਾਲ
• (ਸ) ਪੰਜ ਸਾਲ

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ਅ) ਛੇ ਮਹੀਨੇ

(ix) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1989 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਸੀ ?

• (ੳ) 21 ਸਾਲ
• (ਅ) 18 ਸਾਲ
• (ੲ) 20 ਸਾਲ
• (ਸ) 22 ਸਾਲ

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ੳ) 21 ਸਾਲ

(x) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਜੁੱਟ ਗ਼ਲਤ ਹੈ :

(ੳ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ	25 ਜਨਵਰੀ 1950
(ਅ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨਰ	ਸ੍ਰੀ ਸੁਕੁਮਾਰ ਸੇਨ
(ੲ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੋਟਰ ਦਿਵਸ	ਹਰ ਸਾਲ 26 ਜਨਵਰੀ
(ਸ) ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਨੁਛੇਦ	324

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (ੲ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੋਟਰ ਦਿਵਸ - ਹਰ ਸਾਲ 26 ਜਨਵਰੀ

ਭਾਗ - ਅ

ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ । ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ । 10x1=10

(i) 'ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ।' (ਠੀਕ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ)

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਠੀਕ

(ii) WHO ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਲਿਖੋ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (World Health Organization)

(iii) ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਪ੍ਰੀਖਣ ________ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਪੋਖਰਣ (Pokhran)

(iv) 'ਸਿਵਕ ਕਲਚਰ' (Civic Culture) ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲੇਖਕ ਕੌਣ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਗੈਬਰੀਅਲ ਆਲਮੰਡ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ਵਰਬਾ (Gabriel Almond and Sidney Verba)

(v) ________ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਢੰਗ ਅਤੇ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਭਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਚੀਨ (China)

(vi) ਧਰਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੋਟਿੰਗ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਕ ਹੈ। (ਠੀਕ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ)

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਠੀਕ

(vii) ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ ________ ਹੈ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਹੱਥ ਦਾ ਪੰਜਾ (Hand)

(viii) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਬਾਓ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖੋ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਜਾਂ ਹੋਰ ਢੁਕਵਾਂ ਉੱਤਰ)

(ix) 73ਵੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਨਵਾਂ ਭਾਗ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਭਾਗ 9 (Part IX)

(x) ਪੈਪਸੂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਕਦੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: 15 ਜੁਲਾਈ 1948

ਭਾਗ - ੲ

3. ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ।

(A) ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੈਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੈਰ੍ਹੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦਿਓ। 6x1=6

ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ ਪੈਪਸੂ (Patiala and East Punjab States Union) ਨੂੰ ਰਾਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਰਿਆਸਤਾਂ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਕਲਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ 15 ਜੁਲਾਈ 1948 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ. ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇ ਵਾਲਾ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 1948 ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਅੱਠ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਪਟਿਆਲਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਬਰਨਾਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਕੋਹਿਸਤਾਨ, ਮਹਿੰਦਰਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੈਪਸੂ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਸੀ। ਪੈਪਸੂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਪੈਪਸੂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

(i) 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੌਣ ਸਨ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਸ਼ਭਾਨ (ਅਖੀਰਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ)

(ii) ਪੈਪਸੂ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: 15 ਜੁਲਾਈ 1948 ਤੋਂ 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਤੱਕ

(iii) ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਲਿਖੋ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: Patiala and East Punjab States Union

(iv) ਪੈਪਸੂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਕਲਸੀਆਂ

(v) ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੋ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਪਟਿਆਲਾ

(vi) 15 ਜੁਲਾਈ 1948 ਨੂੰ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੌਣ ਸਨ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਸ. ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇਵਾਲਾ

(B) ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੈਰ੍ਹੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦਿਓ। 6x1=6

ਸ. ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੀ ਬਾਰਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਮਤ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਮਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਮਤ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਇ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਦੇ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨੇਹਾ ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਜੀ ਲੋਕਮਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ? ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕਮਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ ਭਲਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਮਤ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਪਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਮਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ? ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਮਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਦਬਾਓ ਸਮੂਹ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਲ, ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਗਨ ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਾਧਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਟਿਊਬ, ਫੇਸਬੁੱਕ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਆਦਿ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਮਲ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਮਤ ਦਾ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਰਕ ਆਧਾਰਤ, ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਇਹ ਕਹਿ ਲਈਏ ਕਿ ਲੋਕਮਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

(i) ਕਮਲ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਮਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਤਰਕ ਆਧਾਰਤ, ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਅਤੇ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ।

(ii) ਰਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਰਾਇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਇ।

(iii) ਗੁਰਜੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਮਤ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਸਮਾਜ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਇ।

(iv) ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਮਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਜਨਤਕ ਭਲਾਈ।

(v) ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਮਤ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਦੱਸੋ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਜਨਤਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ।

(vi) ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਮਤ ਦੇ ਕੋਈ ਚਾਰ ਸਾਧਨ ਦੱਸੋ।

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਦਬਾਓ ਸਮੂਹ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਲ (ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਆਦਿ)।

ਭਾਗ - ਸ

4. ਕੋਈ 6 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰੋ। ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਉੱਤਰ 60 - 75 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ। 6x4=24

1. ਫੀਡਬੈਕ ਲੂਪ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਓ।
2. ਬਿਊਰੋਕ੍ਰੇਸੀ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
3. ਦਬਾਓ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੋ।
4. ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
5. ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਈ ਮੁੱਖ ਚਾਰ ਚੋਣ ਸੁਧਾਰ ਦੱਸੋ।
6. ਆਵਾਸ (Immigration) ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ (migration) ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
7. ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਉਦਾਰਵਾਦ ਬਾਰੇ ਨੋਟ ਲਿਖੋ।
8. ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਦਕਰ ਜੀ ਦੇ ਕੋਈ ਦੋ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸੋ।
9. ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ?

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਰਣਨਾਤਮਕ (Subjective) ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ 60-75 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਗ - ਹ

5. ਨੋਟ : ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਉੱਤਰ 125 - 150 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ। 3x8=24

(i) ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਕੀ ਹੈ ? ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। 3+5

ਜਾਂ

ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ? ਇਸਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰੋ। 3+5

(ii) ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੋ। 8

ਜਾਂ

ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਅਹਿੰਸਾ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ, ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ, ਹਿਜਰਤ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੋ। 2+2+2+2

(iii) ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰੋ। 8

ਜਾਂ

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕੀ ਹੈ ? ਇਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰੋ। 3+5

ਉੱਤਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ (Long essay type) ਹਨ ਅਤੇ 125-150 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।