ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ - 4 ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (ਸੈੱਟ 2)
ਬਲੌਗ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ 20 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ।
1. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ:
- ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲ: ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਵੇਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਟਾਈ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ।
- ਵਣ ਮਹੋਤਸਵ: ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ: ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਅੰਦੋਲਨ ਚਲਾਏ ਗਏ।
- ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਖ਼ਤੀ: ਜੰਗਲੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
2. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?
ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
- ਵੱਧਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ: ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਧਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।
- ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ: ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਝਾੜ ਲਈ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
- ਜਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ: ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੂੜਾ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- ਗਲਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਟੋਰ ਨਾ ਕਰਨਾ (Water Harvesting ਦੀ ਘਾਟ)।
3. ਧਾਨ (ਚਾਵਲ) ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।
ਚਾਵਲ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ:
- ਤਾਪਮਾਨ: ਚਾਵਲ ਲਈ 25°C ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਵਰਖਾ: ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਲਈ 100 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਖਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
- ਮਿੱਟੀ: ਚੀਕਣੀ ਜਾਂ ਜਲੌਢੀ ਮਿੱਟੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਸਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਸਸਤੀ ਕਿਰਤ: ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਕਟਾਈ ਲਈ ਕਾਫੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
4. ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਉਦਯੋਗ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਿਖੋ।
- ਪੁਰਾਣੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ: ਕਈ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਤਕਨੀਕ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ: ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ: ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਨਾਈਲੋਨ ਅਤੇ ਪੌਲੀਐਸਟਰ ਵਰਗੇ ਸਸਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- ਵਧੀਆ ਕਪਾਹ ਦੀ ਘਾਟ: ਲੰਬੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਵਧੀਆ ਕਪਾਹ ਦੀ ਅਜੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਹੈ।
5. ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਹਾਨੀਆਂ ਦੱਸੋ।
ਲਾਭ: ਇਹ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਲੀਕੇਜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਨੀਆਂ: ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਛਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਰਚਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਤੇ ਲੀਕੇਜ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਨੀਆਂ: ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਛਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਰਚਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਤੇ ਲੀਕੇਜ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6. ਆਰਥਿਕ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੰਤਰ ਲਿਖੋ।
- ਆਰਥਿਕ ਵਾਧਾ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਿਕਾਸ ਇੱਕ ਗੁਣਾਤਮਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ।
- ਵਾਧਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਕਾਸ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਆਰਥਿਕ ਵਾਧਾ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ।
- ਵਾਧਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਵਿਕਾਸ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
7. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਚਾਰ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ।
- ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ: ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ (Vocational) ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਸਕੇ।
- ਲਘੂ ਅਤੇ ਕੁਟੀਰ ਉਦਯੋਗ: ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ: ਖੇਤੀ ਅਧਾਰਿਤ ਉਦਯੋਗ ਲਗਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
- ਜਨਸੰਖਿਆ ਕੰਟਰੋਲ: ਜੇਕਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸਭ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੋਣਗੇ।
8. ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
- ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ: ਉਹ ਵਸਤੂਆਂ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ।
- ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ: ਨਿਰਯਾਤ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ: ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
- ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਬੰਧ: ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਦਾ ਹੈ।
9. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਸੀ?
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ (ਯਾਤਰਾਵਾਂ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਨ:
- ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ।
- ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ।
- ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਊਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ।
- ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ।
10. ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਲਿਖੋ।
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਗ (ਹਿੱਸਾ) ਮੰਨ ਕੇ 'ਅੰਗਦ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
11. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀਨ ਘਟਨਾ ਕੀ ਸੀ?
ਤਤਕਾਲੀਨ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਸਰੋ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਖੁਸਰੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ। ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
12. ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ (ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ) ਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ?
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਲਿਆਂਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ - ਮੀਰੀ (ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ) ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਧਾਰਮਿਕ ਅਗਵਾਈ ਲਈ)। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਹੁਣ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਕਰਨਗੇ।
13. ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸੋ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਿਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਅੱਗੇ ਆਏ: ਭਾਈ ਦਇਆ ਰਾਮ, ਧਰਮ ਦਾਸ, ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ, ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਰਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਬਸਤਰ ਪੁਆ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ।
14. ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਕਾਰਨ ਲਿਖੋ।
- ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ: ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਆਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।
- ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼: ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ।
- ਛਾਪਾਮਾਰ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ: ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ 'ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
- ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾਇਆ।
15. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ?
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਫੈਸਲੇ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਸਨ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 'ਅਦਾਲਤ-ਏ-ਆਲਾ' ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਦਾਲਤ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੁਦ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫਰਿਆਦਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸਨ।
16. ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਮੌਲਿਕ ਕਰਤੱਵ ਲਿਖੋ।
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ।
- ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ।
- ਸਾਂਝੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ।
- ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ (ਜੰਗਲ, ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ) ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ।
17. ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
- ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣਾ: ਇਹ ਸੰਘ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਸਮਵਰਤੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਵਿੱਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ: ਧਨ ਬਿੱਲ (Money Bill) ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ: ਮੰਤਰੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਲੋਕ ਸਭਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸੋਧ: ਇਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
18. ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਬਣਨ ਲਈ ਕੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ?
- ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਵੇ।
- ਉਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 5 ਸਾਲ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
- ਜਾਂ ਉਸ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਸਾਲ ਲਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ।
- ਜਾਂ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਹੋਵੇ।
19. ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (UNO) ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹਨ?
- ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ।
- ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿੱਤਰਤਾਪੂਰਨ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ।
- ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ (ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ) ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਹੱਲ ਕਰਨਾ।
- ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ।
20. ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਦਲਾਂ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰੀ ਦਲਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਲ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁੱਦਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਕਿਸਾਨੀ ਮੁੱਦੇ) ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਘੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਲੋੜਾਂ ਵੱਲ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
