Class VI — Social Science — Sample Question Paper (Set – 2)
ਸਮਾਂ: 2 ਘੰਟੇ
ਕੁੱਲ ਅੰਕ: 80
ਨਿਰਦੇਸ਼:
-
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।
-
ਜਿੱਥੇ 100% ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
-
ਜਵਾਬ ਨੰਬਰਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਲਿਖੋ।
ਭਾਗ-ੳ
ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (1 × 10 = 10 ਅੰਕ)
Q1. ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਹੀ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣੋ:
i) ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਦੀਪ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
A) ਅਫ਼ਰੀਕਾ B) ਏਸ਼ੀਆ C) ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ D) ਯੂਰਪ
ii) ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਹੈ?
A) ਹਿਮਾਲਿਆ B) ਅਰਾਵਲੀ C) ਸਤਪੁੜਾ D) ਵਿਨ੍ਧਿਆ
iii) ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ:
A) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ B) ਕੋਲਕਾਤਾ C) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ D) ਲਖਨਊ
iv) “ਰਿਗਵੇਦ” ਕਿਸ ਯੁੱਗ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ?
A) ਵੇਦਿਕ ਯੁੱਗ B) ਮੌਰੀਆ ਯੁੱਗ C) ਗੁਪਤ ਯੁੱਗ D) ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ
v) ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
A) ਬੋਧਗਯਾ B) ਲੁੰਬਨੀ C) ਸਾਰਨਾਥ D) ਕਪਿਲਵਸਤੁ
vi) ਗੁਪਤ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
A) ਸੁਵਰਣ ਯੁੱਗ B) ਹਨੇਰਾ ਯੁੱਗ C) ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ D) ਸੰਘਰਸ਼ ਯੁੱਗ
vii) ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਹੈ:
A) ਪ੍ਰਾਮਭਿਕਾ B) ਅਧਿਕਾਰ ਘੋਸ਼ਣਾ C) ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ D) ਬਜਟ
viii) ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
A) ਫੌਜ B) ਰਾਜਾ C) ਲੋਕ D) ਗਵਰਨਰ
ix) ਪੰਚਾਇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ:
A) ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ B) ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਨ C) ਸੈਨਾ D) ਵਪਾਰ
x) ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ:
A) ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ B) ਟੈਕਸ ਛੋਟ C) ਮੰਤਰੀ ਬਣਨਾ D) ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਲਾਭ
ਭਾਗ-ਅ
ਵਸਤੁਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (1 × 10 = 10 ਅੰਕ)
Q1 (xi–xx).
xi) ਧਰਤੀ ਨੂੰ ______ ਗ੍ਰਹਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (Fill)
xii) ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ______ ਹੈ। (Fill)
xiii) ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ______ ਹੈ। (One word)
xiv) ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ______ ਸੀ। (Fill)
xv) ਗੁਪਤ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ______ ਯੁੱਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (Fill)
xvi) ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਦੇਸ਼ ______ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ। (Fill)
xvii) “ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ” ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸਾਲ ______ ਵਿੱਚ। (One word)
xviii) ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੋਤ ______ ਹੈ। (Fill)
xix) ਪੰਚਾਇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ______ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (One word)
xx) ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ______ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। (Fill)
ਭਾਗ-ੲ
ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (6 × 3 = 18 ਅੰਕ)
Q2. ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਗਤੀ-ਚਲਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਕਰੋ।
Q3. ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੱਸੋ।
Q4. ਵੇਦਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਿਖੋ।
Q5. ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੋ।
Q6. ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਿਖੋ।
Q7. ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੋ।
ਭਾਗ-ਸ
ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (4 × 5 = 20 ਅੰਕ)
(100% ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ — ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ A ਜਾਂ B ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਰੋ)
ਭਾਗ-ਸ
ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (4 × 5 = 20 ਅੰਕ)
(100% ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ — ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ A ਜਾਂ B ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਰੋ)
Q8.
(A) ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖੋ। ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਝੁਕਾਅ (tilt), ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ (revolution) ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਵੀ ਦਿਓ।
ਜਾਂ
(B) ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਮਝਾਓ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ (rotation) ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਕੇ ਸਮਝਾਓ।
Q9.
(A) ਗੁਪਤ ਯੁੱਗ ਨੂੰ "ਸੁਵਰਣ ਯੁੱਗ" ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ, ਸਾਹਿਤ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖੋ।
ਜਾਂ
(B) ਆਰ੍ਯਭਟ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਮਝਾਓ। ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ (ਜਿਵੇਂ – ਪਾਈ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਗ੍ਰਹਿ-ਗਤੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ) ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖੋ।
Q10.
(A) ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੋ। ਆਪਣੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਰੀਅ ਸੱਚ (Four Noble Truths), ਅੱਠ ਅੰਗੀ ਮਾਰਗ (Eightfold Path), ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
ਜਾਂ
(B) ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੋ। ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ, ਸਯਮ, ਸਾਦਗੀ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰੋ।
Q11.
(A) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਓ। ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨੀ ਉਪਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿਓ।
ਜਾਂ
(B) ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਿਖੋ। ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਬਰਾਬਰੀ, ਨਿਆਂ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।
ਭਾਗ-ਹ
ਸਰੋਤ ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (2 × 6 = 12 ਅੰਕ)
Q12. ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ:
"ਗੁਪਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦਿਆ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਨਲੰਦਾ ਵਿਦਿਆਲਯ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।"
i) ਪੈਰਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ?
ii) ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਕਿਸ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ?
iii) ਇਸ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
iv) ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਗਦਾਨ ਲਿਖੋ।
v) ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਿਖੋ।
Q13. ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ:
"ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਚੁਣਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਸਭ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ।"
i) ਪੈਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ?
ii) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?
iii) ਸਰਕਾਰ ਚੁਣਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ?
iv) ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?
v) ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਲਕਸ਼ ਲਿਖੋ।
ਭਾਗ-ਕ
ਨਕਸ਼ਾ ਕਾਰਜ (10 × 1 = 10 ਅੰਕ)
Q14. ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 10 ਸਥਾਨ ਦਰਸਾਓ:
-
7 ਸਥਾਨ: ਮੁੰਬਈ, ਚੇਨਈ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਬ੍ਰਹਮਪੁਤ੍ਰ ਨਦੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
-
3 ਸਥਾਨ: ਲੁੰਬਨੀ (ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ), ਪਾਟਲਿਪੁਤਰ (ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਧਾਨੀ), ਨਲੰਦਾ (ਗੁਪਤ ਯੁੱਗ ਦਾ ਵਿਦਿਆ ਕੇਂਦਰ)
