📖 ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ
ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਜਾਣੋ। (ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੈਟਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੱਲ 4 ਅੰਕ)
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1: ਉਪਰੋਕਤ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਕਿਹੜੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ 'ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ' ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ' ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2: ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਕਾਲ (ਸਮੇਂ) ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਇਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਹੋਏ ਫਿਰਕੂ-ਫਸਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3: ‘ਮਦਾਰੀ’ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: 'ਮਦਾਰੀ' ਸ਼ਬਦ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ, ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੜਕਾਊ ਆਗੂਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪ ਮੰਤਰ ਭੁੱਲ ਗਏ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1: ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਕਿਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਵੀ ਕੌਣ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਇਹ ਸਤਰਾਂ 'ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ' ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਵੀ 'ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ' ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2: ਕਵੀ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਗਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਕਿਉਂਕਿ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਤਾਜ਼ਗੀ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ ਜੀਵਨ ਹੀ ਸੁੰਦਰ (ਸੁੰਹਦਾ) ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3: ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਬੁੱਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋ (ਬਦਬੂ) ਆਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਖੜੋਤ ਮੌਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ)।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1: ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਕਿਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਵੀ ਕੌਣ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਇਹ ਸਤਰਾਂ 'ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ' ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਵੀ 'ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ' ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2: ਕਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੰਦਾਂ (ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਾਂ) ਕਿਵੇਂ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਕਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦੜੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਕ-ਮਿੱਕ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3: 'ਵਿਛੜਿਆਂ ਮਰਦੀਆਂ ਨੇ' ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ (ਵਿਛੜਨ ਨਾਲ) ਜਿੰਦਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1: ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਕਿਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਵੀ ਕੌਣ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਕਵਿਤਾ 'ਟੁਕੜੀ ਜੱਗ ਤੋਂ ਨਿਆਰੀ' ਵਿੱਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਵੀ 'ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ' ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2: ਕੁਦਰਤ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੁੱਠੀ ਕਿੱਥੋਂ ਭਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ-ਕੀ ਆਇਆ?
ਉੱਤਰ: ਕੁਦਰਤ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੁੱਠੀ 'ਹੁਸਨ-ਮੰਡਲ' (ਅਸਮਾਨ) ਵਿੱਚੋਂ ਭਰੀ। ਇਸ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ, ਟਿੱਬੇ, ਮੈਦਾਨ, ਚਸ਼ਮੇ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ, ਜੰਗਲ, ਬਰਫ਼ਾਂ, ਧੁੱਪਾਂ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਆ ਗਏ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3: ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਚਸ਼ਮੇ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪ ਰਹੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਕਵਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਸ਼ਮੇ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ 'ਨਿੱਕੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਰਗੇ' ਜਾਪ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1: ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਕਿਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਵੀ ਕੌਣ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਕਵਿਤਾ 'ਟੁਕੜੀ ਜੱਗ ਤੋਂ ਨਿਆਰੀ' ਵਿੱਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਵੀ 'ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ' ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2: ਇਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਭਾਵਾਰਥ (ਪ੍ਰਸੰਗਕ ਵਿਆਖਿਆ) ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ।
ਉੱਤਰ: ਕਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਹੁਸਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮੁੱਠੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਇਹ ਸੁਹੱਪਣ ਭਰੀ ਮੁੱਠੀ ਡਿੱਗੀ, ਉਹ ਥਾਂ 'ਕਸ਼ਮੀਰ' ਬਣ ਗਈ ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਟੁਕੜੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3: 'ਟੁਕੜੀ ਜੱਗ ਤੋਂ ਨਿਆਰੀ' ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਹਿੱਸੇ 'ਕਸ਼ਮੀਰ' ਨੂੰ ਟੁਕੜੀ ਜੱਗ ਤੋਂ ਨਿਆਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1: ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਕਿਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਵੀ ਕੌਣ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਇਹ ਸਤਰਾਂ 'ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ' ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਵੀ 'ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ' ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2: ਕਵੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਕਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲਾ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ, ਪ੍ਰੀਤ-ਪਿਆਰ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਜਿਗਰੇ-ਹੌਂਸਲੇ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਫ਼ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3: ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਨ (ਕਵਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ)?
ਉੱਤਰ: ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਬ (ਸਤਿਕਾਰ), ਗੂੜ੍ਹਾ ਪਿਆਰ, ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ, ਹੌਂਸਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ-ਹਯਾ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1: ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ ਕਿਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਵੀ ਕੌਣ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਇਹ ਸਤਰਾਂ 'ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ' ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਵੀ 'ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ' ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2: ਕਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਸਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਨ?
ਉੱਤਰ: ਕਵੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਸਾਂ ਦੇ ਦਿਲ 'ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਰਗੇ' (ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ) ਸਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3: ਕਵਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਸਜ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਦੇ ਸਾਲੂ, ਬਾਗ, ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਛੱਲੇਦਾਰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
