JOBS OF TODAY

PSEB CLASS 10 SCIENCE GUESS PAPER 2025( ENGLISH MEDIUM)

PSEB Class 10 Science Guess Paper 2025 | Model, Sample & Previous Year Papers (PDF)

PSEB Class 10 Science Guess Paper 2025 — Model, Sample & Previous Year Papers (PDF)

Published: Dec 2025 | Category: PSEB | Tags: PSEB Class 10 Science Guess Paper, PSEB 10th Science Model Paper, Punjab Board Science Paper

Table of Contents

Introduction

Welcome — this page contains the best PSEB Class 10 Science Guess Paper 2025, model papers, and previous year question papers specially prepared for Punjab Board students. Use the model paper below to practice 1-mark, 2-mark, 3-mark and long-answer questions. Keywords like "PSEB 10th Science Model Paper 2025" and "PSEB Class 10 Science Important Questions PDF" are integrated across this article for improved search visibility.

Download PDF / Solved Papers

Click below to download a ready-to-print PDF containing the full PSEB Class 10 Science Guess Paper and solved answers.

Download Guess Paper PDF

PSEB Class 10 Science Exam Blueprint (Quick)

ParameterDetails
Class / BoardPSEB Class 10 (Punjab Board)
Total Marks80 (Theory)
Time3 Hours
Question Types1-mark MCQs, 2-mark short answers, 3-mark medium answers, 5-mark long answers
ImportantChapter-wise practice, previous year papers & model test papers

Question Paper — Model / Previous Year (PSEB Class 10 Science)

[PASTE YOUR QUESTION PAPER HERE]

Chapter-wise Important Questions & MCQs

Use these Class 10 Science important questions to prepare smartly. Below are chapter-wise expected questions and top MCQs that frequently appear in PSEB papers.

Important Chapters

  • Chemical Reactions & Equations — Important 1-mark and 2-mark questions
  • Light — Ray Optics & Lenses (1, 2, 3-mark questions)
  • Electricity & Circuits — Numericals and Theory
  • Life Processes — Human Biology long questions
  • Ecology & Environment — Short notes and MCQs

Top MCQs (Practice)

  1. MCQ on lens magnification and types
  2. MCQ on electrolysis and gases released at electrodes
  3. MCQ on scattering vs dispersion of light
  4. MCQ on life processes and organs

Exam Preparation Tips for PSEB Class 10 Science

  • Practice previous year papers and model test papers under timed conditions.
  • Focus on 1-mark & 2-mark important questions — they decide quick scoring.
  • Make short formula sheets for optics, electricity and chemistry reactions.
  • Revise diagrams (labelled) for human systems and circuits.
  • Download the PSEB Class 10 Science Guess Paper PDF and solve it twice — once for speed and once for accuracy.

Frequently Asked Questions (FAQs)

Q: Where can I download PSEB Class 10 Science previous year papers?

A: Use the download button above — PDF with previous year and model papers is provided. Also check the PSEB official site.

Q: Does this page include solved model papers?

A: Yes — solved answers and stepwise solutions are included in the downloadable PDF.

PSEB Class 10 Science Guess Paper 2025 | Model Question Paper (Vigyan)

SCIENCE (Vigyan)

Class – 10th | Session: 2025-26 (Guess Paper)

Time: 3 Hours | Written Marks: 80

General Instructions:

  1. The question paper consists of 30 questions in total.
  2. Question No. 1 has 16 parts, each carrying 1 mark.
  3. Questions No. 2 to 18 are 2-mark questions. Attempt any 14 questions. The answer should be between 30–40 words.
  4. Questions No. 19 to 27 are 3-mark questions. Attempt any 7 questions. The answer should be between 30–50 words.
  5. Questions No. 28 to 30 are 5-mark questions. Internal choice is provided in these questions.
Question 1. Multiple Choice Questions (16 Marks)
  1. What color layer appears on copper when it corrodes?
    (A) Yellow
    (B) Green
    (C) Black
    (D) Grey
  2. Which acid is present in an ant sting?
    (A) Lactic Acid
    (B) Methanoic Acid
    (C) Ethanoic Acid
    (D) Propanoic Acid
  3. What type of solution is a solution with a pH of 14?
    (A) Strong Acidic
    (B) Weak Basic
    (C) Strong Basic
    (D) Weak Acidic
  4. Choose the non-metal that cannot be cut with a knife.
    (A) Sodium
    (B) Potassium
    (C) Lithium
    (D) Iodine
  5. Which type of bond is present between oxygen atoms in an oxygen molecule ($\text{O}_2$)?
    (A) Single
    (B) Double
    (C) Triple
    (D) Quadruple
  6. The kidneys in humans are part of which system?
    (A) Nutrition
    (B) Respiration
    (C) Excretion
    (D) Transportation
  7. The cramp in our muscles due to sudden activity is caused by the accumulation of:
    (A) Lactic Acid
    (B) Lactose
    (C) Lymph
    (D) Acetic Acid
  8. The main thinking part of the brain is found in which part?
    (A) Forebrain
    (B) Midbrain
    (C) Hindbrain
    (D) Spinal cord
  9. Which of the following organisms shows the process of budding?
    (A) Planaria
    (B) Hydra
    (C) Plasmodium
    (D) Spirogyra
  10. If an object is placed at the center of curvature ($C$) in front of a concave mirror, what will be the nature of the image?
    (A) Real and erect
    (B) Real and inverted
    (C) Virtual and erect
    (D) Virtual and inverted
  11. What is the SI unit of power of a lens?
    (A) Meter
    (B) Diopter ($\text{m}^{-1}$)
    (C) Kilometer
    (D) Millimeter
  12. A normal human eye can clearly see objects placed up to what distance?
    (A) 22 cm to $\infty$
    (B) 26 cm to $\infty$
    (C) 25 cm to $\infty$
    (D) 20 cm to $\infty$
  13. In which of the following media does light not scatter?
    (A) Blood
    (B) Saltwater Solution
    (C) Milk
    (D) Muddy water
  14. Which of the following symbols represents an open plug key or switch?
    (A) (•)
    (B) (•)
    (C) —
    (D) @
  15. What percentage of solar energy do plant leaves convert into food energy?
    (A) 0.1%
    (B) 0.01%
    (C) 0.0001%
    (D) 1%
  16. Which of the following is not decomposed by bacteria?
    (A) Paper
    (B) Plastic
    (C) Cardboard
    (D) Wood
Questions 2-18. Short Answer Questions (Attempt any 14) (14 x 2 = 28 Marks)
  1. In a balanced chemical equation, what do the symbols (g), (l), (aq), and (s) represent?
  2. Why are curd and sour substances not kept in brass and copper vessels?
  3. Why does the behavior of acids not become acidic in the absence of water?
  4. Which gas is produced as a result of the reaction of an acid with a metal? Explain with an example.
  5. How would you distinguish between Ethanol and Ethanoic Acid based on physical properties?
  6. What criteria are used to determine if an object is alive?
  7. Why is the use of iodized salt advised?
  8. How does an embryo receive nourishment inside the mother's body?
  9. Find the focal length of a lens whose power is -2.0 D.
  10. Why do stars twinkle?
  11. What is meant by the dispersion of light? Which color bends the most and which bends the least?
  12. Why does the cord (connecting wire) of an electric heater not glow when current passes through it, but its heating coil does?
  13. List the properties of magnetic field lines.
  14. What would happen if we killed all the organisms at one trophic level?
  15. What problems are created by the non-biodegradable waste we produce?
  16. An object 2.0 cm long is placed perpendicular to the principal axis of a lens with a focal length of 10 cm. The object distance from the lens is 15 cm. Find the nature and position of the image.
  17. What is meant by exothermic and endothermic reactions? Give an example.
Questions 19-27. Short Answer Questions (Attempt any 7) (7 x 3 = 21 Marks)
  1. Write about the changes in color and smell that occur when ferrous sulfate crystals are heated in a lab. What type of chemical reaction is this? Write the equation along with it.
  2. Explain the mechanism of cleaning by soap.
  3. Explain the double circulation of blood in the human circulatory system. Why is it necessary?
  4. How does phototropism occur in plants?
  5. How is the sex of a child determined in humans?
  6. What is the refractive index? Why is kerosene denser than water?
  7. What precautions would you take to prevent overloading in a domestic electrical circuit?
  8. Explain the formation of precipitate when hard water is mixed with soap.
  9. Draw a labeled diagram of the human digestive system. [Image of Labeled Human Digestive System]
Questions 28-30. Long Answer Questions (3 x 5 = 15 Marks)
  1. Draw a labeled longitudinal section of a flower. [Image of Labeled Longitudinal Section of a Flower] OR (A) Why does menstruation occur? (B) How is the process of pollination different from fertilization?
  2. (A) Write two methods to prevent iron from rusting. (B) During the process of extraction (of metals), why are carbonate and sulfide ores usually converted into oxides? Justify with an example. OR (A) What are Amphoteric Oxides? Write two examples. (B) Write the electron dot structure of Sodium and Magnesium.
  3. A 12V battery is connected across the ends of an unknown resistor, and a current of 2.5 mA flows through the circuit. Calculate the resistance of the resistor. OR (A) How would you connect three resistors of $6\Omega$ resistance each so that the total resistance of the combination is $4\Omega$?

Punjab & Haryana High Court Sets Aside 50% PG Marks Condition for Principal Promotions

Punjab & Haryana High Court Sets Aside 50% PG Marks Condition for Principal Promotions

Punjab & Haryana High Court Sets Aside 50% PG Marks Condition for Principal Promotions

Chandigarh, December 1, 2025

The Punjab and Haryana High Court has taken action regarding eligibility criteria for promotion to the post of Principal in Punjab schools. Petitioners challenged a government letter dated 4 November 2025 that imposed a minimum 50% mark requirement in Post Graduation for the General category and 45% for reserved categories for promotion to the Principal cadre.

Government Withdraws the Controversial Letter

During the hearing, the State informed the court that the 04.11.2025 letter had been withdrawn on 01.12.2025 and a copy of the withdrawal was produced in court. With the withdrawal, the petitioners did not press the challenge against the marks condition.

Departmental Examination Issue

The petitioners pointed out that although passing a departmental test is mandatory to become eligible for the post of Principal, the Education Department has not conducted any such examination so far. They asked the Court to direct the State to hold the departmental test at the earliest.

Court Directions

The Court directed the State to treat the present petition as a formal representation regarding the holding of the departmental examination and to consider and decide the same within two months from receipt of the certified copy of the order. The petition was disposed of without commenting on the merits.

Related Application

A connected application was not pressed by the applicant and was dismissed accordingly.

Publish Edit

Government Revises Pension Formula for Pre-2016 Pensioners : ਪੈਨਸ਼ਨ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਸਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਵਾਂ ਫਾਰਮੂਲਾ

Punjab Govt. Revises Pension Formula for Pre-2016 Pensioners
Chandigarh | November 28, 2025

Government Revises Pension Formula for Pre-2016 Pensioners

The Punjab Government's Department of Finance has announced a major revision in the methodology for calculating the pension and family pension of employees who retired before January 1, 2016. The new instructions, issued on November 28, 2025, substitute the earlier methodology given in Para 5.1 of the instructions dated October 29, 2021.

Key Revision: Fixed Formula Calculation

The Government has adopted a fixed formula to ascertain the revised consolidated pension/family pension, effective from **January 1, 2016**. Pension Disbursing Authorities are instructed to work out the consolidated rate by adding together the following components:

  • The existing basic pension/family pension as on December 31, 2015.
  • Dearness relief at the rate of 113% of the Basic Pension/Family Pension.
  • An additional amount equal to 15% of the sum of the existing basic pension/family pension and the Dearness Relief (113%).

The final revised pension/family pension amount will be rounded off to the next higher rupee and will be treated as basic pension for the purpose of granting Dearness Relief from 01.01.2016.

Protection of Minimum Pension

The new fixation is subject to the provision that the revised pension/family pension shall, in no case, be lower than fifty percent or thirty percent (as applicable) of the minimum pay corresponding to the level in the Pay Matrix. This minimum pay is determined using the pay scale/pay band and grade pay of the post from which the employee retired.

It is also noted that for employees whose qualifying service falls short of the full pension requirement (33 years or 25 years, as applicable), the pension will be reduced suitably on a pro-rata basis.

Relief on Recovery of Excess Payment

In a significant move benefitting pensioners, the government has decided that **no recovery** shall be made for any excess payment made to pensioners or family pensioners up to the month of issue of these new instructions. This decision is based on the welfare nature of the state and aims to mitigate the financial distress of the pensioners.

However, the pension for the month following the issue of these instructions (i.e., December 2025 onwards) shall be paid strictly as per the re-fixed amount. The Disbursing Authority will be held liable for any excess payment made after the issue date of these instructions.

Implementation and Monitoring

Two-member committees have been constituted both for offices in Chandigarh/Mohali and field offices to ensure accurate implementation and fixation of the revised pension/family pension.

The government confirms that all other terms and conditions relating to the pension revision will remain unchanged.

PSEB Social Science Guess Paper March 2026 - Class 10th Full Syllabus (ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ)

PSEB Social Science Guess Paper March 2026 - Class 10th Full Syllabus (ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ)

PSEB Social Science Guess Paper March 2026 - Class 10th Full Syllabus (ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ)

ਪਿਆਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਓ, PSEB ਦੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (2025-26) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਜਮਾਤ 10ਵੀਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇ ਲਈ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੈਸ ਪੇਪਰ (Guess Paper) ਹੈ। ਇਸ PSEB Social Science Guess Paper March 2026 ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਅੰਕ ਵੰਡ (Exam Pattern & Marks Distribution)

ਤੁਹਾਡਾ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ 80 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ 3 ਘੰਟੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਨੂੰ 6 ਭਾਗਾਂ (ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ, ਅਤੇ ਕ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

ਭਾਗ (Part) ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅੰਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਕੁੱਲ ਅੰਕ
ੳ (A) ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (MCQs) 1 10 10
ਅ (B) ਵਸਤੁਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Objective) 1 10 10
ੲ (C) ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ (Short Answer) 3 8 24
ਸ (D) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ (Long Answer) 5 4 (100% ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ) 20
ਹ (E) ਕੇਸ ਸਟਡੀ/ਸਰੋਤ ਆਧਾਰਿਤ 4 2 8
ਕ (F) ਨਕਸ਼ਾ ਕਾਰਜ (Map Work) 4 2 8
ਕੁੱਲ 80

ਨੋਟ: ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ (ਭਾਗ ਸ) ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਗੈਸ ਪੇਪਰ 2026 (ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ)

ਸਮਾਂ: 3 ਘੰਟੇ | ਕੁੱਲ ਅੰਕ: 80

ਭਾਗ (ੳ): ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ($10 \times 1 = 10$ ਅੰਕ)

ਭੂਗੋਲ

  1. ਕੱਚਾ ਲੋਹਾ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ?
    (ੳ) ਮੁੜ-ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ (ਅ) ਜੈਵਿਕ ਸੋਮਾ (ੲ) ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ (ਸ) ਨਾ-ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ
  2. ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬੰਜਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
    (ੳ) ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ (ਅ) ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੰਜਾਈ (ੲ) ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ (ਸ) ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਰਨ ਕਾਰਨ

ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ

  1. ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
    (ੳ) ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ (ਅ) ਗੁਣਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ (ੲ) ੳ ਅਤੇ ਅ ਦੋਵੇਂ (ਸ) ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ
  2. ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ?
    (ੳ) 1990 ਈ. (ਅ) 1991 ਈ. (ੲ) 1992 ਈ. (ਸ) 1993 ਈ.
  3. ਉਹ ਵਪਾਰ ਜੋ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
    (ੳ) ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ (ਅ) ਖੇਤਰੀ ਵਪਾਰ (ੲ) ੳ ਅਤੇ ਅ ਦੋਵੇਂ (ਸ) ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਇਤਿਹਾਸ

  1. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਿਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੋਈ?
    (ੳ) ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਅ) ਪਟਨਾ (ੲ) ਨੰਦੇੜ (ਸ) ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ
  2. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕੀ ਨਾਂ ਸੀ?
    (ੳ) ਖੜਕ ਸਿੰਘ (ਅ) ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ (ੲ) ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ (ਸ) ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ
  3. ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ?
    (ੳ) 1947 ਈ. (ਅ) 1950 ਈ. (ੲ) 1966 ਈ. (ਸ) 1971 ਈ.
  4. ਪਹਿਲੇ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ?
    (ੳ) ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਦਾਰੀ (ਅ) ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦਾ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨਾ (ੲ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ (ਸ) ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਕਦੀ ਦੇਣਾ

ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ

  1. ਇਸਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਹਿੰਸਾ ਕਿਹੜੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਸੀ?
    (ੳ) ਓੜੀਸ਼ਾ (ਅ) ਕੇਰਲ (ੲ) ਰਾਜਸਥਾਨ (ਸ) ਮਨੀਪੁਰ

ਭਾਗ (ਅ): ਵਸਤੁਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ($10 \times 1 = 10$ ਅੰਕ)

  1. ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰੋ:
    ੳ. ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫਲੱਡ __________ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। (ਇਕਨੌਮਿਕਸ)
    ਅ. ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ __________ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਭੂਗੋਲ)
    ੲ. ਮਲਕੀਅਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ __________ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ)
    ਸ. ਬਾਬਰ ਨੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ __________ ਦੀ ਲੜਾਈ (1526 ਈ.) ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। (ਇਤਿਹਾਸ)
    ਹ. ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ __________ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। (ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ)
  2. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਦਿਓ:
    ੳ. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਾਤਲ ਉੱਪਰ ਲਗਭਗ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਖੇਤਰ ਮੈਦਾਨ ਹਨ? (ਭੂਗੋਲ)
    ਅ. ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? (ਭੂਗੋਲ)
    ੲ. SENSEX ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਲਿਖੋ। (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ)
    ਸ. ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਕੀ ਸੀ? (ਇਤਿਹਾਸ)
    ਹ. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਆਂਇਕ ਅਦਾਲਤ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ? (ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ)

ਭਾਗ (ੲ): ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ($8 \times 3 = 24$ ਅੰਕ)

(ਉੱਤਰ 30-50 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।)

ਭੂਗੋਲ

  1. ਭੋਂ-ਖੋਰ (Soil Erosion) ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਿਓ।
  2. ਜਲੋਢੀ ਮਿੱਟੀ (Alluvial Soil) ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰ (ਇਲਾਕੇ) ਦੱਸੋ।

ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ

  1. ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਧਨ ਸਬੰਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
  2. ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਲਿਖੋ।

ਇਤਿਹਾਸ

  1. ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਦੱਸੋ।
  2. ਪਹਿਲੇ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਲਿਖੋ।
  3. ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖੋ।

ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ

  1. ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨ-ਸਹਿਭਾਗਤਾ ਦੇ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਭਾਗ (ਸ): ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ($4 \times 5 = 20$ ਅੰਕ)

(ਉੱਤਰ 80-100 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ ਹੈ।)

ਭੂਗੋਲ

  1. ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ (Resource Planning) ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਭਾਰਤ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
    ਜਾਂ
    ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਕੋਈ ਪੰਜ ਤਰੀਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖੋ।

ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ

  1. ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?
    ਜਾਂ
    ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਲਿਆਣ (Welfare) ਸਬੰਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।

ਇਤਿਹਾਸ

  1. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਕੋਈ ਪੰਜ ਕਾਰਨ ਲਿਖੋ।
    ਜਾਂ
    ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਲਿਖੋ।

ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ

  1. ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਵੰਗਾਰਾਂ (Challenges) ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
    ਜਾਂ
    ਗੁਟ-ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਦੀ ਨੀਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨੋਟ ਲਿਖੋ।

ਭਾਗ (ਹ): ਕੇਸ ਸਟਡੀ/ਸਰੋਤ ਆਧਾਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ($2 \times 4 = 8$ ਅੰਕ)

ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੈਰੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ। (ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ)

ਸਰੋਤ (A): ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GDP) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (IT) ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ (Communication) ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।

  1. ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GDP) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹੈ?
  2. IT ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਦੋ ਕਾਰਕ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ?
  3. ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕੀ ਹਨ?
  4. ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਕਮੀ ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ?

ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਪੈਰੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ। (ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ)

ਸਰੋਤ (B): ਇੱਕ ਸਫਲ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਜਨ-ਸਹਿਭਾਗਤਾ ਕੇਵਲ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਗਰੁੱਪਾਂ (Pressure Groups) ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ (Civil Society) ਸੰਗਠਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨਮਰਜ਼ੀਆਂ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

  1. ਸਫਲ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
  2. ਜਨ-ਸਹਿਭਾਗਤਾ ਕੇਵਲ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ?
  3. ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਕੀ ਹਨ?
  4. ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਲੋਕਤੰਤਰ 'ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?

ਭਾਗ (ਕ): ਨਕਸ਼ਾ ਕਾਰਜ ($2 \times 4 = 8$ ਅੰਕ)

  1. ਭੂਗੋਲ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 6 ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 4 ਸਥਾਨ ਭਰੋ: [Image of India Map Placeholder]
    ੳ. ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
    ਅ. ਕੋਈ ਇੱਕ ਰੇਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਖੇਤਰ
    ੲ. ਰਾਮਸਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ (ਜਿਵੇਂ: ਹਰੀਕੇ)
    ਸ. ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ
    ਹ. ਕੋਈ ਇੱਕ ਕੋਲਾ ਉਤਪਾਦਕ ਖੇਤਰ
    ਕ. ਲੋਨਾਰ ਝੀਲ
  2. ਇਤਿਹਾਸ: 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 6 ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 4 ਸਥਾਨ ਭਰੋ:
    ੳ. ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
    ਅ. ਭੰਗਾਣੀ (ਲੜਾਈ)
    ੲ. ਸਰਹਿੰਦ
    ਸ. ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ
    ਹ. ਲਾਹੌਰ
    ਕ. ਰਾਮਨਗਰ (ਲੜਾਈ)

MID DAY MEAL MENU DECEMBER: ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਮਿਡ ਡੇਅ ਮੀਲ ਦਾ ਮੀਨੂੰ ਜਾਰੀ

PSEB ਕਲਾਸ 10 (ਦਸਵੀਂ) ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ (Social Science) ਸੈਂਪਲ ਪੇਪਰ 2025-26

PSEB ਦਸਵੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰ: ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ

ਜਮਾਤ - ਦਸਵੀਂ (Class X)

ਸਮਾਂ: 3 ਘੰਟੇ | ਕੁੱਲ ਅੰਕ: 80

✅ ਆਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ (General Instructions)

  1. ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰ 6 ਭਾਗਾਂ (ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ, ਕ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
  2. ਭਾਗ- ੳ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 1 ਦੇ 10 ਉਪਭਾਗ ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ।
  3. ਭਾਗ- ਅ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 2 ਦੇ 10 ਉਪਭਾਗ ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ।
  4. ਭਾਗ- ੲ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 3 ਦੇ 8 ਉਪਭਾਗ ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ 30 – 50 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ ਹੈ।
  5. ਭਾਗ- ਸ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 4 ਦੇ 4 ਉਪਭਾਗ (100% ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ) ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ 80 – 100 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ ਹੈ।
  6. ਭਾਗ- ਹ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 5 ਸਰੋਤ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 4-4 ਅੰਕ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ (ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚੋਂ)।
  7. ਭਾਗ- ਕ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 6 ਮਾਨਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। (ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ)। ਹਰ ਸਥਾਨ 1 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ।

ਭਾਗ (ੳ)

1. ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (MCQs) (10 x 1 = 10)

(i) ਕੱਚਾ ਲੋਹਾ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ?

  • (ੳ) ਨਵਿਆਉਣ ਯੋਗ
  • (ਅ) ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ
  • (ੲ) ਜੈਵਿਕ ਸੋਮਾ
  • (ਸ) ਨਾ-ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ

(ii) ਇਸਾਈਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਹਿੰਸਾ ਕਿਹੜੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਸੀ?

  • (ੳ) ਉੜੀਸਾ
  • (ਅ) ਕੇਰਲ
  • (ੲ) ਰਾਜਸਥਾਨ
  • (ਸ) ਮਨੀਪੁਰ

(iii) ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ (WTO) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?

  • (ੳ) ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
  • (ਅ) ਜਨੇਵਾ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ
  • (ੲ) ਕਾਠਮੰਡੂ (ਨੇਪਾਲ)
  • (ਸ) ਢਾਕਾ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼)

(iv) ‘ਓਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ਲੱਡ’ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ?

  • (ੳ) ਭਾਰਤ 'ਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ
  • (ਅ) ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ
  • (ੲ) ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ
  • (ਸ) ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਨਾਲ

(v) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ?

  • (ੳ) ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
  • (ਅ) ਪਟਨਾ
  • (ੲ) ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ
  • (ਸ) ਬਟਾਲਾ

(vi) ਸਾਰਕ (SAARC) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ?

  • (ੳ) 24 ਅਕਤੂਬਰ, 1945
  • (ਅ) 08 ਦਸੰਬਰ 1985
  • (ੲ) 15 ਅਗਸਤ, 1947
  • (ਸ) 26 ਜਨਵਰੀ, 1987

(vii) ਮਾਨਵ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (HDI) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?

  • (ੳ) ਮੌਰਿਸ ਡੀ. ਮੌਰਿਸ
  • (ਅ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਕਰਮ
  • (ੲ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ
  • (ਸ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਾਲ ਫੰਡ

(viii) ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬੰਜਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?

  • (ੳ) ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ
  • (ਅ) ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੰਚਾਈ
  • (ੲ) ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ
  • (ਸ) ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਰਨ ਕਾਰਨ

(ix) ਸੜਕ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਕੌਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

  • (ੳ) NHAI
  • (ਅ) ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ (P.W.D.)
  • (ੲ) ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਪਰਸ਼ਦਾਂ
  • (ਸ) ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ

(x) ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਗੰਨਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹਨ?

  • (ੳ) ਜਲੌਢੀ ਮਿੱਟੀ
  • (ਅ) ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ
  • (ੲ) ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ
  • (ਸ) ਲੈਟਰਾਈਟ ਮਿੱਟੀ

ਭਾਗ (ਅ)

2. ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (10 x 1 = 10)

ੳ- ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰੋ:

(i) ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ____________ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

(ii) ____________ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 73ਵੀਂ ਅਤੇ 74ਵੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ।

(iii) ਭੁਗਤਾਨ ਬਾਕੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ____________ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਹੈ।

(iv) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਂ ਲੋਧੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ____________ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।

(v) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦਿਵਸ’ ____________ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅ- ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਦਿਓ:

(vi) PQLI ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ?

(vii) ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦਾ ਮਾਪ ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

(viii) ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਮੂਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?

(ix) ਹਰੀਕੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ?

(x) ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ?

ਭਾਗ (ੲ)

3. ਸੰਖੇਪ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (8 x 3 = 24)

(ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 30-50 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ)

  1. ਸੰਘਾਤਮਕ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ?
  2. ਆਰਥਿਕ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਦੱਸੋ।
  3. ਵਸਤੂ ਵਟਾਂਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਮੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
  4. ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਅਜੈਵਿਕ ਸਰੋਤ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਮਝਾਓ।
  5. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਸੀ?
  6. ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੇ ਕੋਈ ਦੋ ਕਾਰਕ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
  7. ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਦਰਿਆਈ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਫਾਇਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਲਿਖੋ।
  8. ‘ਦਸਵੰਧ’ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀ ਹੈ?

ਭਾਗ (ਸ)

4. ਵਿਸਤਾਰਪੂਰਵਕ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (4 x 5 = 20)

(ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 80-100 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ)

(i) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ-ਕਿਹੜਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ?

ਜਾਂ

ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਲਿਖੋ।

(ii) ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?

ਜਾਂ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ, ਗੌਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।

(iii) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।

ਜਾਂ

ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੌਂ-ਖੋਰ (Soil Erosion) ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?

(iv) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਸਨਅਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰਪੂਰਵਕ ਨੋਟ ਲਿਖੋ।

ਜਾਂ

ਸੜਕ ਮਾਰਗਾਂ (ਰੋਡਵੇਜ਼) ਦੇ ਕੋਈ ਪੰਜ ਗੁਣ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਰੇਲਵੇ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ।

ਭਾਗ (ਹ)

5. ਸਰੋਤ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (4 + 4 = 8)

(ੳ) ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ

ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ: ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਚਾਰ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: 1. ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਮਾਧਮ- ਜਦੋਂ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2. ਮੁੱਲ ਦਾ ਮਾਪ- ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦਾ ਮਾਪ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 3. ਮੁਲਤਵੀ ਭੁਗਤਾਨ ਦਾ ਮਾਨਕ- ਮੁਲਤਵੀ ਭੁਗਤਾਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭੁਗਤਾਨ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ। ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭੁਗਤਾਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 4. ਮੁੱਲ ਦਾ ਭੰਡਾਰ- ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਸਤੂ ਵਟਾਂਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ।
  1. ਮੁਲਤਵੀ ਭੁਗਤਾਨ ਦਾ ਮਾਨਕ ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ? (2)
  2. ਮੁਦਰਾ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ? (2)

(ਅ) ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ

ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ- 1. ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਧੀ 2. ਵਿਦਿਆਰਥੀ 3. ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ 4. ਘਰ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਘਰ ਵਾਲੀ 5. ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ 6. ਗ੍ਰਾਹਕ 7. ਨਾਗਰਿਕ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਮੁੱਢਲੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ, ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ, ਧਾਰਮਿਕ, ਭਾਸ਼ਾਈ, ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਵਰਗਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਖਰੇਵਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਜੋ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ।
  1. ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਕੋਈ ਦੋ ਦੱਸੋ। (2)
  2. ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਫਰਜ਼ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ? (2)

ਭਾਗ (ਕ)

6. ਮਾਨਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (4 + 4 = 8)

(ੳ) ਭੂਗੋਲ:

ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 6 ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 4 ਸਥਾਨ ਭਰੋ:

  1. ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ (ਗੁਜਰਾਤ)
  2. ਪੌੜੀਨੁਮਾ ਖੇਤੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ (ਉੱਤਰਾਖੰਡ)
  3. ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ (ਮੁੰਬਈ)
  4. ਸੁੰਦਰਬਨ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਟਸਨ ਉਤਪਾਦਕ ਇਲਾਕਾ)
  5. ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਲੋਨਾਰ ਝੀਲ
  6. ਸਿਲਚਰ (ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਗਲਿਆਰੇ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰਾ)

(ਅ) ਇਤਿਹਾਸ:

1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 6 ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 4 ਸਥਾਨ ਭਰੋ:

  1. ਬਟਾਲਾ (ਬੀਬੀ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਦਾ ਸਥਾਨ)
  2. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ
  3. ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਥਾਨ
  4. ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ
  5. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
  6. ਚੱਪੜ-ਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਥਾਨ

PSEB CLASS 10 SOCIAL SCIENCE GUESS PAPER 2026

PSEB CLASS 10 SOCIAL SCIENCE GUESS PAPER 2026 - ਮਾਡਲ ਟੈਸਟ ਪੇਪਰ 1

ਮਾਡਲ ਟੈਸਟ ਪੇਪਰ 2

ਜਮਾਤ - ਦਸਵੀਂ
ਵਿਸ਼ਾ - ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ (2025-26)
ਸਮਾਂ: 3 ਘੰਟੇ ਕੁੱਲ ਅੰਕ : 80

ਸਾਧਾਰਨ ਨਿਰਦੇਸ਼:

  1. ਪ੍ਰਸ਼ਨ - ਪੱਤਰ 6 ਭਾਗਾਂ (ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ, ਕ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
  2. ਭਾਗ- ੳ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 1 ਦੇ 10 ਉਪ੍ ਭਾਗ ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ (10x1=10)।
  3. ਭਾਗ- ਅ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 2 ਦੇ 10 ਉਪ੍ ਭਾਗ ਹਨ। ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ (10x1=10)।
  4. ਭਾਗ- ੲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 3 ਦੇ 8 ਉਪ੍ ਭਾਗ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 30 – 50 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ (8x3=24)।
  5. ਭਾਗ- ਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 4 ਦੇ 4 ਉਪ੍ ਭਾਗ (100% ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ) ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 80 – 100 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ (4x5=20)।
  6. ਭਾਗ- ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 5 ਸਰੋਤ ਆਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਉਪ੍ ਭਾਗ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 4-4 ਅੰਕ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ (2x4=8)।
  7. ਭਾਗ- ਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 6 ਮਾਨ - ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਉਪ੍ ਭਾਗ ਹਨ। ਭੂਗੋਲ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ 6-6 ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4-4 ਸਥਾਨ ਭਰਨੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਸਥਾਨ 1 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ (2x4=8)।

ਭਾਗ (ੳ) 10x1=10

1. ਸਹੀ ਵਿਕਲਪ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

  1. ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਅਜੈਵਿਕ ਸੋਮਾ ਹੈ?
    (ੳ) ਮਨੁੱਖ (ਅ) ਜੀਵ-ਜੰਤੂ
    (ੲ) ਚਟਾਨਾਂ (ਸ) ਜੰਗਲ
  2. ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ........... ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
    (ੳ) ਇੱਕ ਛੋਟੀ-ਮਿਆਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (ਅ) ਇੱਕ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ
    (ੲ) ਇੱਕ ਦੀਰਘਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (ਸ) ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
  3. 'ਮੀਰੀ' ਅਤੇ 'ਪੀਰੀ' ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਿਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ?
    (ੳ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ (ਅ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
    (ੲ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ (ਸ) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ
  4. ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 42ਵੀਂ ਸੋਧ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੈ?
    (ੳ) 22 ਕੌਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ (ਅ) ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ
    (ੲ) ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ (ਸ) ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰ
  5. ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਗੌਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
    (ੳ) ਖੁਦਾਈ (ਅ) ਨਿਰਮਾਣ
    (ੲ) ਯਾਤਾਯਾਤ ਤੇ ਸੰਚਾਰ (ਸ) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
  6. ਵਸਤੂ ਵਿਟਾਂਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਮੀ ਕੀ ਸੀ?
    (ੳ) ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਭੰਡਾਰ (ਅ) ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੰਜੋਗ ਦੀ ਮੰਗ
    (ੲ) ਮੁਲਤਵੀ ਭੁਗਤਾਨ ਦਾ ਮਾਨਕ (ਸ) ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਸਾਧਨ
  7. ਰੂਹਰ ਘਾਟੀ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ?
    (ੳ) ਜਰਮਨੀ (ਅ) ਭਾਰਤ
    (ੲ) ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ (ਸ) ਜਾਪਾਨ
  8. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦਿਵਸ' ਕਦੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
    (ੳ) 15 ਮਾਰਚ (ਅ) 24 ਦਸੰਬਰ
    (ੲ) 26 ਜਨਵਰੀ (ਸ) 15 ਅਗਸਤ
  9. ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
    (ੳ) ਵੀ. ਕੂਰੀਅਨ (ਅ) ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਰੰਧਾਵਾ
    (ੲ) ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ (ਸ) ਕੋਈ ਨਹੀਂ
  10. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਚਾਰ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?
    (ੳ) ਵਾਰ ਆਸਾ (ਅ) ਵਾਰ ਬਿਹਾਗੜਾ
    (ੲ) ਵਾਰ ਸੂਹੀ (ਸ) ਵਾਰ ਜੈਤਸਰੀ

ਭਾਗ (ਅ) 10x1=10

2. ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ੳ- ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰੋ:-

  1. ਜੀਵਨ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ________________ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
  2. ਸਾਰਕ (SAARC) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ________________ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
  3. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਲੋਧੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ________________ ਵਿੱਚ ਭੰਡਾਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।
  4. ਕੱਚਾ ਲੋਹਾ ਊਰਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ________________ ਸੋਮਾ ਹੈ।
  5. ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ________________ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜਨਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

ਅ- ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਦਿਓ:-

  1. ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
  2. ਕਿਹੜੀ ਆਰਥਿਕ ਕ੍ਰਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
  3. ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ (RTI) ਕਾਨੂੰਨ ਕਦੋਂ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ?
  4. ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬੰਜਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
  5. PQLI ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ?

ਭਾਗ (ੲ) 8x3=24

3. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਲਗਭਗ 30-50 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ।

  1. ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੌਂ-ਖੋਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
  2. ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਕੀ ਹਨ?
  3. ਸੰਘਾਤਮਕ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕਿਹੜੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ?
  4. ਸਥਾਨ-ਅੰਤਰੀ ਖੇਤੀ ਕੀ ਹੈ?
  5. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ? (ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਨੁਕਤੇ)
  6. ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਕੀ ਹੈ? (ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਅੰਤਰ)
  7. ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
  8. ਸਾਰਕ (SAARC) ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ?

ਭਾਗ (ਸ) 4x5=20

4. ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 80-100 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ। (100% ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ)

  1. ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?

    ਜਾਂ

    ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸੋਮਿਆਂ ਦਾ ਉਪਭੋਗ ਕਿਵੇਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
  2. ਜਲ ਸੰਭਾਲ ਕੀ ਹੈ? ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

    ਜਾਂ

    ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਧਨ ਸੰਬੰਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
  3. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੀ-ਕੀ ਯਤਨ ਕੀਤੇ?

    ਜਾਂ

    ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਨਤੀਜੇ ਕੀ ਹਨ?
  4. ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?

    ਜਾਂ

    ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਚੱਪੜ-ਚਿੜੀ ਅਤੇ ਸਰਹੰਦ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਸਨ?

ਭਾਗ (ਹ) 2x4=8

5. ਸਰੋਤ ਆਧਾਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ। ਹਰੇਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।

ੳ- ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਪੈਰਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ:

ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚਾਲੂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ 110 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੀ ਗਣਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਵਿਕਾਸ ਦਰ = (ਵਰਤਮਾਨ ਸਾਲ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ - ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ) / (ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ) x 100। ਇਸ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 10% ਹੋਵੇਗੀ।

  1. (i) ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? (1 ਅੰਕ)
  2. (ii) ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 200 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ 210 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਪਤਾ ਕਰੋ। (1 ਅੰਕ)
  3. (iii) ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੀ ਗਣਨਾ ਦਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਲਿਖੋ। (2 ਅੰਕ)

ਅ- ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ

ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਪੈਰਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ:

ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ, ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਹਨ। ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਚਾ ਨੈਤਿਕ ਪੱਧਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਹੈ।

  1. (i) ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? (1 ਅੰਕ)
  2. (ii) ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ? (1 ਅੰਕ)
  3. (iii) ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ? (2 ਅੰਕ)

ਭਾਗ (ਕ) 2x4=8

6. ਮਾਨ-ਚਿੱਤਰ ਕਾਰਜ (ਨਕਸ਼ਾ)

ੳ. ਭੂਗੋਲ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 6 ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 4 ਭਰੋ। (1x4=4)

  1. ਇੱਕ ਬਾਇਓਸਫੀਅਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜੋ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
  2. ਗੰਨਾ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ।
  3. ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ।
  4. ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ।
  5. ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਜੀਵ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ।
  6. ਚਾਹ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ।

ਅ. ਇਤਿਹਾਸ: 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ 6 ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 4 ਭਰੋ। (1x4=4)

  1. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ' ਕੀਤਾ।
  2. ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਹਿਰ।
  3. ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਥਾਨ।
  4. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਸਥਾਨ।
  5. ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਹਿਰ।
  6. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ।
ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

PSTCL Recruitment 2025: Apply Online for 339 Assistant Lineman (ALM), ASSA, and Electrician Grade-II Punjab Jobs | CRA 13/2025

⚡ PSTCL Recruitment 2025: Apply Online for 339 Assistant Lineman (ALM), ASSA, and Electrician Grade-II Punjab Jobs | CRA 13/2025

The Punjab State Transmission Corporation Limited (PSTCL) has released a detailed public notice, CRA No. 13/2025, announcing a massive opportunity for technical job seekers in Punjab. This PSTCL Recruitment 2025 drive aims to fill 339 vacancies for three key positions: Assistant Lineman (ALM), Assistant Sub-Station Attendant (ASSA), and Electrician Grade-II. If you are looking for secure Punjab Jobs with excellent pay, the time to submit your Online Application is now!

Candidates interested in these highly competitive Group C posts must meet the required basic and professional qualifications and must ensure their Online Application is submitted before the deadline. The online registration process for PSTCL Recruitment 2025 started on November 17, 2025, and the last date for submitting the application is December 16, 2025.

📋 PSTCL Recruitment 2025 Summary: Key Highlights

Organization
Punjab State Transmission Corporation Limited (PSTCL)
Post Names
Assistant Lineman (ALM), Assistant Sub-Station Attendant (ASSA), Electrician Grade-II
Total Vacancies
339
Application Start Date
17.11.2025 (14:00 Hrs)
Last Date to Apply Online
16.12.2025 (23:55 Hrs)
Pay Scale (7th CPC)
₹19900/-
Selection Process
Online Computer Based Test (CBT) and Document Verification

Contents: PSTCL Recruitment 2025 - CRA 13/2025

💼 PSTCL Vacancy Details CRA 13/2025 (ALM, ASSA, Electrician Grade-II)

The **PSTCL Recruitment 2025** is seeking candidates for 3 categories of technical posts. The pay scale applicable for all these posts, as per the 7th Central Pay Commission (CPC), is a handsome ₹19900/-.

Post-wise Vacancy Breakdown:

  • Assistant Lineman (ALM): 129 Posts (Pay Scale: ₹19900/-)
  • Assistant Sub-Station Attendant (ASSA): 195 Posts (Pay Scale: ₹19900/-)
  • Electrician Grade-II: 15 Posts (Pay Scale: ₹19900/-)
  • Total Posts: 339

The total number of posts available is 339, including both new and backlog vacancies across various categories. Detailed category-wise reservation, including 33% reservation for female candidates of Punjab domicile, is specified in the official public notice.

✅ Essential Eligibility Criteria for PSTCL Jobs

Candidates must fulfill specific educational and professional requirements before the last date of application submission.

1. Educational and Professional Qualification

  • Assistant Lineman (ALM): Candidates must meet the basic and professional qualifications detailed in the notice (typically Matriculation + NAC in Lineman Trade).
  • Assistant Sub-Station Attendant (ASSA): Candidates must have passed a full-time regular course in Electrical/Electrician/Wireman trades with at least 60% marks, or equivalent courses.
  • Electrician Grade-II: Candidates must possess the required technical qualification with a minimum of 50% marks in the relevant full-time regular course.

2. Knowledge of Punjabi Language (Mandatory)

A mandatory requirement for all posts is the Knowledge of Punjabi. Candidates must have passed Punjabi at least at the Matriculation level (10th grade) or its equivalent level.

🎂 Age Limit and Relaxation for PSTCL Online Application

The age criteria are calculated based on January 1, 2025.

  • Minimum Age: 18 years
  • Maximum Age: 37 years

Age Relaxation (Candidates of Punjab Domicile Only):

  • SC/ST and Backward Class candidates: 5 years over the normal age limit.
  • Persons with Disabilities (PH): Upper age limit is 40 years.
  • Ex-Servicemen and other reserved categories are eligible for relaxation as per Punjab Government rules.

🎯 PSTCL Selection Process 2025: CBT and Merit List

The Selection Process for the Group C posts will be based entirely on an Online Computer Based Test (CBT) followed by document checking. The CBT is tentatively scheduled for January 2026.

Online Computer Based Test (CBT) Structure

The CBT consists of two distinct parts: Part-I (Qualifying) and Part-II (Merit generating). The total duration of the exam is 3 hours (180 minutes).

Part-I: Qualifying Test of Punjabi Language

  • Topic: Knowledge of Punjabi Language
  • Number of Questions: 50 (Multiple Choice Questions - MCQ)
  • Qualifying Marks: A mandatory 50% marks (25 marks) is required to be considered eligible for the final merit list based on Part-II scores.
  • Note: Failure to qualify in Part-I will lead to immediate disqualification.

Part-II: Merit Generating Exam Breakdown (100 Questions)

Part-II of the online exam will consist of 100 objective type questions (MCQ). The distribution is as follows:

  • Questions related to the concerned Course (Technical Questions): 50 Questions
  • Punjabi Language Knowledge: 20 Questions
  • General Knowledge/Awareness: 10 Questions
  • Logical Reasoning/Quantitative Aptitude: 10 Questions
  • General English: 10 Questions

📚 Detailed Syllabus & Marking Scheme

Marking Scheme & Minimum Merit Criteria:

  • Each correct answer in Part-II carries one mark.
  • Negative Marking: There will be negative marking for a wrong answer at the rate of 0.25 (1/4th) of the marks allotted for the correct answer.
  • Minimum Qualifying Marks (Part-II for Merit List):
    • General Category: Minimum of 50%.
    • Reserve Category (EWS, SC, etc.): Minimum of 40%.

Score Normalization Process

Since the exam may be conducted in multiple shifts, PSTCL will employ a **Normalization Method** to adjust raw scores to a common scale, ensuring fairness across shifts with differing difficulty levels.

✍️ How to Apply Online for PSTCL Recruitment 2025

Candidates must submit their Online Application for the PSTCL Recruitment 2025 through the official PSTCL website (www.pstcl.org). Candidates are strongly advised not to wait until the last date.

Step-by-Step Online Application Process:

  1. Registration (Step-I): Visit the PSTCL website, find the 'Careers' or 'Recruitment' section, and click on the 'Register Here' tab. Fill in basic details. A User ID and Password will be sent via E-mail/SMS.
  2. Filling the Form (Step-II): Log in using the registered User-ID and Password. Complete Personal, Educational, and Qualification Details accurately.
  3. Document Upload: Upload scanned copies of a recent passport-size color photograph and signature in the required JPG/JPEG format and size range.
  4. Fee Payment: Proceed to pay the mandatory, non-refundable Application Fee via the Razorpay Payment Gateway.
  5. Final Submission: After successful payment, click 'SUBMIT'. **The form CANNOT be edited or modified after final submission.**

Note: Candidates applying for more than one post must submit separate applications, pay the fee separately for each, and use a **unique email ID for each post**.

💳 Application Fee Structure

The application fee is mandatory and non-refundable. GST at 18% is applicable on the application fee.

1. All Categories (Except SC and Person with Disability)
  • Application Fee (Rs.): 1200
  • Applicable GST @ 18% (Rs.): 216
  • Total (Approx.): 1416 + Transaction Charges
2. SC Category
  • Application Fee (Rs.): 750
  • Applicable GST @ 18% (Rs.): 135
  • Total (Approx.): 885 + Transaction Charges
3. Person with Disability (PWD)
  • Application Fee (Rs.): 750
  • Applicable GST @ 18% (Rs.): 135
  • Total (Approx.): 885 + Transaction Charges
  • Opening date for Online Application: 17.11.2025 (14:00 Hrs)
  • Last Date for Online Registration and Submission: 16.12.2025 (23:55 Hrs)
  • Tentative Month for Online Test (CBT): January 2026
  • Official PSTCL Website: www.pstcl.org
  • Technical Query Email: recruitment2025@pstcl.org

💡 More Punjab Government Jobs

If you are exploring other excellent Punjab Jobs or recruitment opportunities, check out these ongoing applications:

❓ FAQs about PSTCL Assistant Lineman and ASSA Jobs

  • What is the salary for PSTCL ALM/ASSA? The starting salary is ₹19900/- as per the 7th CPC.
  • Is there negative marking in the CBT? Yes, there is a negative marking of 0.25 (1/4th) mark for every wrong answer in Part-II.
  • When is the last date to apply? The last date for online application is **December 16, 2025**.
  • Can candidates from outside Punjab apply? The notification primarily targets candidates who fulfill the eligibility criteria, including the mandatory Knowledge of Punjabi at the Matriculation level.

PSTCL Recruitment 2025: Apply Online for 339 Assistant Lineman (ALM), ASSA, and Electrician Grade-II Posts | Punjab Power Jobs 2025

PSTCL Recruitment 2025: Apply Online for 339 Assistant Lineman (ALM), ASSA, and Electrician Grade-II Posts | Punjab Power Jobs 2025
PSTCL RECRUITMENT 2025 PSTCL Jobs 2025 Assistant Lineman (ALM) ASSA Recruitment Electrician Grade-II Punjab Power Jobs CRA 13/2025 PSTCL Recruitment 2025 PSTCL Jobs 2025 Assistant Lineman (ALM) ASSA Recruitment Electrician Grade-II Punjab Power Jobs PSTCL RECRUITMENT 2025

PSTCL Recruitment 2025: Apply Online for 339 Assistant Lineman (ALM), ASSA, and Electrician Grade-II Posts | Punjab Power Jobs

The Punjab State Transmission Corporation Limited (PSTCL) has released a Detailed Public Notice (CRA No. 13/2025) announcing a significant recruitment drive for various technical posts. Candidates interested in Punjab Power Jobs should note this is an excellent opportunity, as PSTCL is recruiting for three key categories: Assistant Lineman (ALM), **Assistant Sub-Station Attendant (ASSA)**, and Electrician Grade-II.

A total of 339 vacancies are available under this PSTCL Recruitment 2025 notification. Ensure you check the eligibility criteria and key dates mentioned below before proceeding with the application for these highly sought-after PSTCL Jobs 2025. Remember, the online window is open for a limited period!

Table of Contents

PSTCL Recruitment 2025: Key Dates

Candidates must adhere strictly to the schedule for the PSTCL RECRUITMENT 2025. Do not wait until the last minute to submit your application and fee [1, 2].

Activity Important Date
CRA Number CRA No. 13/2025
Opening date for online registration 17.11.2025 (From 14:00 Hrs)
Last date for Online Registration, Submission of Application and Fee 16.12.2025 (Upto 23:55 Hrs)
Tentative Date for Online Test (CBT) January 2026
Official PSTCL Website www.pstcl.org

Vacancy Details & Pay Scale for PSTCL Jobs 2025

A total of 339 posts are available across the three recruitment categories in this PSTCL Notification 2025. The pay scale for all three posts is identical, starting at ₹19900/- as per the 7th CPC [1-4].

Sr. No. Post Name Post Code No. of Posts Pay Scale (7th CPC)
1 Assistant Lineman (ALM) 23 129 ₹19900/-
2 Assistant Sub-Station Attendant (ASSA) 63 195 ₹19900/-
3 Electrician Grade-II 62 15 ₹19900/-
Total PSTCL Vacancies 339

Eligibility Criteria & Age Limit for PSTCL Recruitment 2025

Knowledge of Punjabi

It is mandatory for all applicants seeking PSTCL Jobs 2025 to have passed Punjabi at the Matriculation level or its equivalent prior to the last date of application submission. Failure to meet this requirement will lead to disqualification [5, 6].

Age Limit (As of 01.01.2025)

The standard age limit for the PSTCL Recruitment 2025 is set between **18 years and 37 years** [5, 6]. Age relaxation is applicable for candidates of Punjab Domicile only, as per Punjab Government rules, including 5 years relaxation for SC/ST and Backward Class candidates [5, 6].

PSTCL Selection Process and Exam Pattern

Candidates for the Assistant Lineman (ALM), ASSA, and Electrician Grade-II posts will be selected based on an **Online Computer Based Test (CBT)** [7, 8].

CBT Structure (Group-C Posts)

The online examination will be 3 hours (180 minutes) long and will consist of two mandatory parts [9, 10]:

  • Part-I: Qualifying Test of Punjabi Language (50 Questions). Candidates must secure a minimum qualifying score (50% for General, 40% for Reserved) in this section to be considered for Part-II evaluation [9, 10].
  • Part-II: Merit Calculation (100 Objective Questions). This part determines the merit rank.
Sr. No. Topic (Part-II) No. of Questions
1 Questions related to the concerned Course (Technical Questions) 50
2 Punjabi Language Knowledge 20
3 General Knowledge/Awareness 10
4 Logical Reasoning/Quantitative Aptitude 10
5 General English 10
Total Questions in Part-II 100

Note on Marking: Each correct answer in Part-II carries one mark. There is negative marking, where 0.25 (1/4th) mark will be deducted for every wrong answer in Part-II [9, 10]. The final scores will be subject to Normalization [11, 12].

Application Fee Details for PSTCL Jobs 2025

The application fee is non-refundable and must be paid online. Transaction charges are applicable in addition to the base application fee and GST [13, 14].

Category Application Fee (₹) Applicable GST @ 18% (₹) Total (Excluding Transaction Charges)
All Categories except SC and Person with Disability 1200 216 1416 + Transaction charges
SC Category 750 135 885 + Transaction charges
Person with Disability 750 135 885 + Transaction charges

How to Apply for PSTCL Jobs 2025

Candidates must apply online through the official PSTCL website www.pstcl.org [1, 2]. Detailed instructions for the online application process (Registration, filling personal details, uploading documents, and fee payment via Razorpay) are provided in the official notification [15-18]. Candidates should keep a printout of the application form for future reference [1, 2].

For any technical query related to the online application for this PSTCL RECRUITMENT 2025 (CRA No. 13/2025), you may contact recruitment2025@pstcl.org or call the mobile number: +919513252885 [19, 20].

FAQs about PSTCL CRA 13/2025

Q: What are the primary posts announced under PSTCL Recruitment 2025?

A: The primary posts are Assistant Lineman (ALM), Assistant Sub-Station Attendant (ASSA), and Electrician Grade-II. This is a crucial recruitment drive for Punjab Power Jobs.

Q: Where will the online test (CBT) for the PSTCL Jobs be held?

A: The online test is tentatively scheduled to be held in January 2026 in various cities of Punjab, including UT Chandigarh [21, 22].

Q: Do I need to send a hard copy of the application to PSTCL?

A: No. Candidates are advised not to send hard copies of the application form or any documents to PSTCL [1, 2]. However, you must keep the printout for future reference [1, 2].

Q: Is Punjabi knowledge mandatory for this ASSA Recruitment?

A: Yes, knowledge of Punjabi is essential for all posts. Candidates must have passed Punjabi at least at the Matriculation or its equivalent level before the last date of submission of the online application [5, 6].

More Punjab Government Jobs 2025: Don't Miss These Opportunities!

If you are applying for the PSTCL RECRUITMENT 2025, check out these other exciting Punjab Clerk Jobs 2025 and technical vacancies currently open on PB.JOBSOFTODAY.IN:

The PSTCL reserves the right to increase or decrease the total number of posts advertised under CRA 13/2025. Candidates are advised to regularly check the official website www.pstcl.org for updates.

```
Subscribe to: Posts (Atom)

💐🌿Follow us for latest updates 👇👇👇

Featured post

PSEB SEPTEMBER EXAM 2026 : SAMPLE PAPERS ( WITH LATEST BLUE PRINT)

  PSEB September Exam 2026: Class 10, 11 & 12 Sample Papers – All Subjects PSEB September Examination 2026 is approaching, and stud...

JOBS OF TODAY

RECENT UPDATES

Trends