ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ: ਹੈੱਡਮਾਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸੋਧ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 17 ਦਸੰਬਰ 2025 ਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸਰਵਿਸ (ਸਕੂਲ ਐਂਡ ਇੰਸਪੈਕਸ਼ਨ) ਗਰੁੱਪ-ਬੀ ਸੇਵਾ ਨਿਯਮ, 2018' ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਆਮ ਕੈਡਰ ਅਤੇ ਬਾਰਡਰ ਏਰੀਆ ਕੈਡਰ, ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ।
1. 'ਅਧਿਆਪਕ' (Teacher) ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਹੁਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ:
- ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਟ੍ਰੇਂਡ ਟੀਚਰ (ETT) ਅਤੇ ਹੈੱਡ ਟੀਚਰ (HT/CHT)
- ਸਪੈਸ਼ਲ ਐਜੂਕੇਟਰ ਟੀਚਰ (ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ)
- ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ ਟੀਚਰ
- ਮਾਸਟਰ/ਮਿਸਟ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ
- ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫ਼ਸਰ (BPEO)
- ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਲੈਕਚਰਾਰ/ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਅਹੁਦੇ
2. ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ/ਹੈੱਡਮਿਸਟ੍ਰੈਸ ਲਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ
ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਭਰਤੀ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
- ਵਿਭਾਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ: ਹੁਣ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ/ਹੈੱਡਮਿਸਟ੍ਰੈਸ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ 'ਵਿਭਾਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ' ਪਾਸ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗੀ।
- ਭਰਤੀ ਕੋਟਾ: 25 ਫੀਸਦੀ ਸਿੱਧੀ ਭਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ 75 ਫੀਸਦੀ ਤਰੱਕੀ (Promotion) ਰਾਹੀਂ।
- ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ: 75% ਕੋਟੇ ਵਿੱਚੋਂ 1% ਬਲਾਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫ਼ਸਰਾਂ (BPEO) ਲਈ ਅਤੇ 74% ਮਾਸਟਰ/ਮਿਸਟ੍ਰੈਸ ਕੈਡਰ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ।
- ਤਜਰਬਾ: ਸਿੱਧੀ ਭਰਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ 'ਅਧਿਆਪਕ' 6 ਸਾਲ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਤਜਰਬਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਮਾਸਟਰ ਕੇਡਰ ਵਜੋਂ 6 ਸਾਲ ਜਾਂ BPEO ਵਜੋਂ 3 ਸਾਲ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।
3. ਲੈਕਚਰਾਰ ਕੈਡਰ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ:
| ਵਿਸ਼ਾ | ਲੋੜੀਂਦੀ ਯੋਗਤਾ |
|---|---|
| ਇਤਿਹਾਸ/ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ/ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ/ਭੂਗੋਲ | ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ 55% ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ M.A. + B.Ed. + ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾ 3 ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ। |
| ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ | M.A. (Economics/Applied Economics/Business Economics) 55% ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ + B.Ed. |
| ਕੈਮਿਸਟਰੀ/ਫਿਜ਼ਿਕਸ/ਬਾਇਓਲੋਜੀ | ਸਬੰਧਤ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ 55% ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ M.Sc. + B.Ed. (ਟੀਚਿੰਗ ਵਿਸ਼ਾ ਸਾਇੰਸ/ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਾ)। |
| ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ (Physical Ed.) | 55% ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ M.A. (Physical Ed.) + B.Ed. ਜਾਂ 55% ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ M.P.Ed.। |
4. ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੋਧ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੈਕਚਰਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ 1406 ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1571 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਕਚਰਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ 1544 ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1552 ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਨੋਟ: ਸਾਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਾਸ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ 'ਇਕੁਇਵਲੈਂਸੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ' ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ UGC ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਸਕਣ।
