Academic Session: 2025–26
Subject: Economics (Humanities / Commerce)
Class: XII (12th)
MODEL QUESTION PAPER
Time: 3 Hours
Maximum Marks: 80
General Instructions
-
This question paper contains five questions.
-
All questions are compulsory.
-
Use of a simple calculator is permitted.
📝 Got it 👍
ਹੁਣ ਮੈਂ Question-1 (20 MCQs) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ:
✔ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ question paper ਤੋਂ ਨਹੀਂ
✔ ਕੁਝ MCQs ਦਿੱਤੇ ਮਾਡਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਤੋਂ
✔ ਕੁਝ MCQs PM SHRI / Study Material ਤੋਂ
✔ Board pattern, Punjabi language, Word + Blog ready
📝 ਪ੍ਰਸ਼ਨ – 1
(ਵਸਤੁਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ / MCQs)
(20 × 1 = 20 ਅੰਕ)
ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਹੈ।
I. ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
(ੳ) ਉਪਭੋਗ
(ਅ) ਵਟਾਂਦਰਾ
(ੲ) ਉਤਪਾਦਨ
(ਸ) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
II. ਘੱਟਦੀ ਸੀਮਾਂਤ ਤੁਸ਼ਟੀਗੁਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ?
(ੳ) ਉਪਭੋਗ
(ਅ) ਉਤਪਾਦਨ
(ੲ) ਵਟਾਂਦਰਾ
(ਸ) ਵਿਕਰੀ
III. ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ –
(ੳ) ਸੀਮਤ
(ਅ) ਅਸੀਮਤ
(ੲ) ਨਿਸਚਿਤ
(ਸ) ਬਦਲਣਯੋਗ ਨਹੀਂ
IV. ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਵਕਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ।
(ਸਹੀ / ਗਲਤ)
V. ਜਦੋਂ ਮੰਗ ਵਕਰ X-ਅਕਸ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੰਗ ਦੀ ਲੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ –
(ੳ) ਇਕਾਈ
(ਅ) ਸਿਫ਼ਰ
(ੲ) ਅਨੰਤ
(ਸ) ਇਕਾਈ ਤੋਂ ਘੱਟ
VI. AC = …………… + AVC
(ੳ) TFC
(ਅ) AFC
VII. ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਇੱਕ …………… ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ।
(ੳ) ਕੁਦਰਤੀ
(ਅ) ਸਮਾਜਿਕ
(ੲ) ਭੌਤਿਕ
(ਸ) ਗਣਿਤਕ
VIII. TR ÷ Q ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
(ੳ) ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ
(ਅ) ਔਸਤ ਆਮਦਨ
(ੲ) ਸੀਮਾਂਤ ਆਮਦਨ
(ਸ) ਕੀਮਤ
IX. ਸੀਮਾਂਤ ਆਮਦਨ (MR) ਦਾ ਸੂਤਰ ਹੈ –
(ੳ) TR ÷ Q
(ਅ) P × Q
(ੲ) ΔTR ÷ ΔQ
(ਸ) AR − MR
X. ਪਰੂਤੀ ਦੀ ਲੋਚ ਇਕਾਈ ਹੋਣ ਤੇ ਕੀਮਤ 10% ਵਧੇ ਤਾਂ ਪਰੂਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ –
(ੳ) 5%
(ਅ) 10%
(ੲ) 15%
(ਸ) 20%
XI. ਪੂਰਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ –
(ੳ) ਸਮਰੂਪ ਵਸਤੂਆਂ
(ਅ) ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਖਰੀਦਦਾਰ
(ੲ) ਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ
(ਸ) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
XII. ਦੂਹਰੀ ਗਣਨਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ –
(ੳ) ਅੰਕੜੇ ਗਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
(ਅ) ਇੱਕੋ ਆਮਦਨ ਦੋ ਵਾਰ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
(ੲ) ਕੀਮਤਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ
(ਸ) ਉਤਪਾਦਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
XIII. ਸਾਖ ਪਰੂਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ –
(ੳ) ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀਆਂ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ
(ਅ) ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀਆਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ
(ੲ) ਕਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ
(ਸ) ਤਨਖਾਹ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ
XIV. ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਮੰਗ ਵਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ –
(ੳ) ਉਪਰ ਵੱਲ ਢਲਾਨੀ
(ਅ) ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਢਲਾਨੀ
(ੲ) ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ
(ਸ) ਸਮਾਂਤਰ
XV. ਵਿਨਿਵੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ?
(ੳ) ਰਾਜਸਵੀ
(ਅ) ਪੂੰਜੀਗਤ
XVI. ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ –
(ੳ) ਅਸੀਮਤ ਸਾਧਨ
(ਅ) ਸੀਮਤ ਲੋੜਾਂ
(ੲ) ਅਸੀਮਤ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨ
(ਸ) ਉਤਪਾਦਨ ਘਾਟ
XVII. ਵਪਾਰ ਬਾਕੀ ਭੁਗਤਾਨ ਬਾਕੀ ਦਾ –
(ੳ) ਪੂਰਾ ਹਿੱਸਾ
(ਅ) ਇਕ ਭਾਗ
(ੲ) ਵੱਖਰਾ ਖਾਤਾ
(ਸ) ਗੈਰਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ
XVIII. ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨਾ ਕਿਹੜੀ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਹੈ?
(ੳ) ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ
(ਅ) ਸੰਘਰਸ਼ਾਤਮਕ
(ੲ) ਇੱਛੁਕ
(ਸ) ਅਣਇੱਛੁਕ
XIX. ਚੈੱਕ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ?
(ੳ) ਨਿਕਟ ਮੁਦਰਾ
(ਅ) ਆਦੇਸ਼ ਮੁਦਰਾ
XX. ਜੇ MPC = 0.5 ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਪਭੋਗ ਖਰਚ ਆਮਦਨ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਭਾਗ ਹੋਵੇਗਾ?
(ੳ) ਅੱਧਾ
(ਅ) ਪੂਰਾ
(ੲ) ਦੋਗੁਣਾ
(ਸ) ਸ਼ੂਨ੍ਯ
📝 ਪ੍ਰਸ਼ਨ – 2
(ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ)
ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ 25–30 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਓ।
(10 × 2 = 20 ਅੰਕ)
I. ਕੀ ਮੱਧਵਰਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ GDP ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।
II. ਸਾਖ ਮੁਦਰਾ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
III. ਜੇ ਖਰਚਯੋਗ ਆਮਦਨ 1050 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗ ਖਰਚ 800 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਔਸਤ ਬਚਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ (APS) ਕੱਢੋ।
IV. ਵਿਆਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਰਾਜਸਵੀ ਖਰਚ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
V. ਦੁਰਲੱਭਤਾ ਅਤੇ ਚੋਣ ਇਕੱਠੇ ਕਿਉਂ ਚਲਦੇ ਹਨ?
VI. ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਤਾਲਿਕਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ :
ਉਪਭੋਗ ਕੀਤੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ : 0 1 2 3 4 5
ਕੁੱਲ ਉਪਯੋਗਤਾ : 0 10 ? 38 ? 55
ਸੀਮਾਂਤ ਉਪਯੋਗਤਾ : ? ? 15 ? 10 ?
VII. ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਫਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰੋ।
VIII. ਸੰਤੁਲਨ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ?
IX. ਵਪਾਰ ਬਾਕੀ (Balance of Trade) ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ?
X. ਪੂਰਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਫਰਮ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਿਖੋ।
PSEB Guess Papers 2026 – Class 8, 10 & 12 Question Papers |
PB.JOBSOFTODAY.IN
PSEB Syllabus 2025-26 for Classes 6th to 12th - Download PDF Links
📝 ਪ੍ਰਸ਼ਨ – 3
(i) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਪੈਰਾਗ੍ਰਾਫ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।
ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੈ।
(6 × 2 = 12 ਅੰਕ)
ਪੈਰਾਗ੍ਰਾਫ :
ਲਾਗਤ–ਲਾਭ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਭਾਵਿਤ ਜਾਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਜਾਣਚ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਆਰਥਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਅਧੀਨ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲਾਭਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਲਾਭ ਲਾਗਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਉਚਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਗਤ–ਲਾਭ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਪਾਰਕ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ :
ਲਾਗਤ–ਲਾਭ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ?
ਲਾਗਤ–ਲਾਭ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਲਾਗਤ–ਲਾਭ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਭ ਲਿਖੋ।
ਕੀ ਲਾਗਤ–ਲਾਭ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ?
ਲਾਗਤ–ਲਾਭ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਹੜੇ–ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
(ii) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਪੈਰਾਗ੍ਰਾਫ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।
ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੈ।
(4 × 4 = 16 ਅੰਕ)
ਪੈਰਾਗ੍ਰਾਫ :
ਹਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਧਨ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਅਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲੇ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਵੰਡ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ :
ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ?
“ਕੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ” ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਾਓ।
“ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ” ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
“ਕਿਸ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ” ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਅਰਥ ਲਿਖੋ।
📝 ਪ੍ਰਸ਼ਨ – 4
(ਲੰਮੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ)
ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।
ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੈ।
(2 × 6 = 12 ਅੰਕ)
(a) ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੰਤੁਲਨ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਗਣਨਾਵਾਚਕ ਤੁਸ਼ਟੀਗੁਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
(b) ਉਤਪਾਦਨ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਕਰ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਮਝਾਓ।
(c) ਪੂਰਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।
(d) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਮਾਪਣ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
📝 ਪ੍ਰਸ਼ਨ – 5
(ਲੰਮੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ)
ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।
(1 × 8 = 8 ਅੰਕ)
(a) ਦੁਰਲੱਭਤਾ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਦੁਰਲੱਭਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।
ਜਾਂ
(b) ਪੂਰਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੰਗ ਅਤੇ ਪਰੂਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੰਤੁਲਨ ਕੀਮਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
