ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (PSEB)
ਬਲੂਪ੍ਰਿੰਟ - ਸਤੰਬਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (September Examination 2026-27)
ਜਮਾਤ: 11ਵੀਂ | ਵਿਸ਼ਾ: ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ (Class 11th Political Science)
| ਭਾਗ (Section) | ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ | ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ | ਅੰਕ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ | ਕੁੱਲ ਅੰਕ |
|---|---|---|---|---|
| ਭਾਗ-ੳ (Section-A) | ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (MCQs) | 10 | 1 | 10 |
| ਭਾਗ-ਅ (Section-B) | ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Objective / One-word / True-False) | 10 | 1 | 10 |
| ਭਾਗ-ੲ (Section-C) | (i) ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਪਹਿਰਾ (6 ਪ੍ਰਸ਼ਨ) (ii) ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਪਹਿਰਾ (6 ਪ੍ਰਸ਼ਨ) |
12 | 1 | 12 |
| ਭਾਗ-ਸ (Section-D) | ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (ਕੁੱਲ 9 ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 6 ਹੱਲ ਕਰੋ) | 6 | 4 | 24 |
| ਭਾਗ-ਹ (Section-E) | ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (100% ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ) | 3 | 8 | 24 |
| ਕੁੱਲ ਜੋੜ (Total) | 31 ਪ੍ਰਸ਼ਨ | — | 80 ਅੰਕ | |
| ਪਾਠ ਦਾ ਨਾਮ (Chapter Name) | 1 ਅੰਕ (MCQ) | 1 ਅੰਕ (Obj.) | 1 ਅੰਕ (Passage) | 4 ਅੰਕ (SA) | 8 ਅੰਕ (LA) | ਕੁੱਲ ਅੰਕ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਰਥ, ਖੇਤਰ ਤੇ ਮਹੱਤਤਾ | 1 | 1 | — | 1 (4M) | 1 (8M) | 14 |
| 2. ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ | 1 | 1 | 3 (Source) | 1 (4M) | — | 9 |
| 3. ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ | 2 | 2 | 3 (Source) | 1 (4M) | — | 11 |
| 4. ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ | 1 | 1 | 3 (Case) | 1 (4M) | — | 9 |
| 5. ਰਾਜ: ਤੱਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਰਾਜ ਤੇ ਸਰਕਾਰ | 2 | 2 | 3 (Case) | 1 (4M) | 1 (8M) | 18 |
| 6. ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ | 1 | 1 | — | 2 (8M) | — | 10 |
| 7. ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | 1 | 1 | — | 1 (4M) | 1 (8M) | 14 |
| 8. ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ | 1 | 1 | — | 1 (4M) | — | 6 |
| ਕੁੱਲ ਜੋੜ | 10 ਪ੍ਰਸ਼ਨ (10M) | 10 ਪ੍ਰਸ਼ਨ (10M) | 12 ਪ੍ਰਸ਼ਨ (12M) | 6 ਪ੍ਰਸ਼ਨ (24M) | 3 ਪ੍ਰਸ਼ਨ (24M) | 80 ਅੰਕ |
| ਮਹੀਨਾ | ਸਿਲੇਬਸ ਦੇ ਪਾਠ (Chapter Details) |
|---|---|
| ਅਪ੍ਰੈਲ - ਮਈ | ਪਾਠ 1. ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਰਥ, ਖੇਤਰ ਤੇ ਮਹੱਤਤਾ |
| ਪਾਠ 2. ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ | |
| ਪਾਠ 3. ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ | |
| ਜੁਲਾਈ - ਅਗਸਤ | ਪਾਠ 4. ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ |
| ਪਾਠ 5. ਰਾਜ: ਤੱਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਰਾਜ ਤੇ ਸਰਕਾਰ | |
| ਪਾਠ 6. ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ | |
| ਪਾਠ 7. ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | |
| ਪਾਠ 8. ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ |
ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (PSEB)
ਸਤੰਬਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (September Examination 2026-27)
ਜਮਾਤ: 11ਵੀਂ | ਵਿਸ਼ਾ: ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ (Class 11th Political Science) — ਸੈੱਟ-2 (Set 2)
ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ:
- ਸਾਰੇ ਭਾਗ (ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਅਤੇ ਹ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।
- ਭਾਗ-ੳ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 1) ਵਿੱਚ 10 ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ (10 × 1 = 10 ਅੰਕ)।
- ਭਾਗ-ਅ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 2) ਵਿੱਚ 10 ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਉਪ-ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 ਅੰਕ ਦਾ ਹੈ (10 × 1 = 10 ਅੰਕ)।
- ਭਾਗ-ੲ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 3) ਵਿੱਚ ਦੋ ਉਪ-ਭਾਗ (i) ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਅਤੇ (ii) ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ (12 × 1 = 12 ਅੰਕ)।
- ਭਾਗ-ਸ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 4 ਤੋਂ 12) ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 9 ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 6 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰੋ। ਉੱਤਰ ਸੀਮਾ 60–75 ਸ਼ਬਦ ਹੈ (6 × 4 = 24 ਅੰਕ)।
- ਭਾਗ-ਹ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰ: 13 ਤੋਂ 15) ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 3 ਪ੍ਰਸ਼ਨ 100% ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਟ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਸੀਮਾ 125–150 ਸ਼ਬਦ ਹੈ (3 × 8 = 24 ਅੰਕ)।
1.1 ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
1.2 "ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਕਥਨ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
1.3 'ਲਿਬਰਟੀ' (Liberty) ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਿਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ?
1.4 ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ (Dual Citizenship) ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ?
1.5 ਰਾਜ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਚਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ?
1.6 ਸੰਸਦੀ ਸਰਕਾਰ (Parliamentary Government) ਵਿੱਚ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
1.7 ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉੱਲੇ ਸਦਨ (Upper House) ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
1.8 ਭਾਰਤੀ ਸੰਘੀ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
1.9 ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਾਧਨ ਸਹੀ ਹੈ?
1.10 ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
2.1 ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਿਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ?
2.2 ਸਹੀ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਦੱਸੋ: "ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।"
2.3 ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ________ ਦੇਣ ਤੋਂ ਹੈ।
2.4 ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
2.5 ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਲਿਖੋ।
2.6 ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ (Dictatorship) ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
2.7 ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
2.8 ਸਹੀ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਦੱਸੋ: "ਸੰਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮ-ਮਤਰ ਅਤੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
2.9 ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਅੰਤਰਿਮ ਤੱਤ (Element) ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
2.10 ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
3 (i) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਪਹਿਰੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ:
"ਕਾਨੂੰਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਨਿਆਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਬਣਦਾ ਹੱਕ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਤਕਰਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਆਨੰਦ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
i) ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ii) ਜੇਕਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ?
iii) ਨਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ?
iv) ਨਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿੰਨ ਪੱਖ ਕਿਹੜੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ?
v) ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
vi) ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ?
3 (ii) ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ:
"ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਤ ਨਾਮਕ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਮੌਤਅਤ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਰੱਖੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਚਨਬੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
i) ਰੋਹਿਤ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ii) ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
iii) ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਮੰਗ ਰੱਖਣਾ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ?
iv) ਰਾਜ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
v) ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ?
vi) ਇਸ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਤੋਂ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4. ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉੱਤੇ ਸੰਖੇਪ ਨੋਟ ਲਿਖੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5. ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਲਿਖੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6. ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7. ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਈ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਲਿਖੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8. ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9. ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ (Federal Government) ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਿਖੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10. ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਕੋਈ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11. ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਇਸਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12. ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪسي ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13. ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
ਰਾਜ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤਾਂ (ਜਨਸੰਖਿਆ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਖੇਤਰ, ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ) ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14. ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਬੰਧੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
ਸੰਸਦੀ ਸਰਕਾਰ (Parliamentary Government) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਔਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਚਰਚਾ ਕਰੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 15. ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਮੇਤ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
ਸੁਤੰਤਰਤਾ (Liberty) ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
