CODE : 05/B
ਸਾਲਾਨਾ ਪਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
SCIENCE (Theory)
(Punjabi, Hindi and English Versions)
(Morning Session)
| Time Allowed: 3 Hours | Maximum Marks: 80 |
ਭਾਗ - ੳ (Part-A)
1. ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰੋ : (16 × 1 = 16)
ਭਾਗ - ੳ (Part-A)
1. ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰੋ : (16 × 1 = 16)
(i) ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦਾ ਥੱਲਾ ਬਾਹਰੋਂ ਕਾਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ :
- (ੳ) ਭੋਜਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪੱਕਿਆ ਹੈ।
- (ਅ) ਬਾਲਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- (ੲ) ਬਾਲਣ ਗਿੱਲਾ ਹੈ।
- (ਸ) ਬਾਲਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
(ii) ਕਿਹੜੇ ਸੈੱਲ ਸੱਟ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾ ਕੇ ਲਹੂ ਦਾ ਰਿਸਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ?
- (ੳ) ਲਾਲ ਰਕਤਾਨੂੰ
- (ਅ) ਚਿੱਟੇ ਰਕਤਾਨੂੰ
- (ੲ) ਲਸੀਕਾ
- (ਸ) ਪਲੇਟਲੈੱਟ
(iii) ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੇ ਇੱਕ ਤੰਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਭਾਗ ਹਨ ਜੋ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ :
- (ੳ) ਪੋਸ਼ਣ
- (ਅ) ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ
- (ੲ) ਮਲ ਤਿਆਗ
- (ਸ) ਪਰਿਵਹਿਨ
(iv) ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
- (ੳ) ਅਗਲਾ ਦਿਮਾਗ
- (ਅ) ਪਿਛਲਾ ਦਿਮਾਗ
- (ੲ) ਮੱਧ ਦਿਮਾਗ
- (ਸ) ਮੈਡੂਲਾ
(v) ਜਦੋਂ ਨਰ ਪੌਦੇ ਦੀ ਸੂਖਮਤਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਜੀਵ ਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਜਣਨ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ?
- (ੳ) ਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰਜਣਨ
- (ਅ) ਇੱਕ ਲਿੰਗੀ
- (ੲ) ਦੋ ਲਿੰਗੀ
- (ਸ) ਅਲਿੰਗੀ ਜਣਨ
(vi) ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅਵਤਲ ਦਰਪਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਅਭਾਸੀ, ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ ?
- (ੳ) ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਅਤੇ ਵਕਰਤਾ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ
- (ਅ) ਵਕਰਤਾ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ
- (ੲ) ਵਕਰਤਾ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ
- (ਸ) ਦਰਪਣ ਦੇ ਧਰੁਵ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਵਿਚਕਾਰ
(vii) ਕਿਸੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਦਰਪਣ ਦੀ ਫੋਕਸ ਦੂਰੀ ਉਸਦੇ ਵਕਰਤਾ ਅਰਧ ਵਿਆਸ ਦੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
- (ੳ) ਅੱਧੀ
- (ਅ) ਬਰਾਬਰ
- (ੲ) ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ
- (ਸ) ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ
(viii) ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖ ਨੇਤਰ ਲੈਂਨਜ਼ ਦੀ ਫੋਕਸ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਕੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਦੂਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਫੋਕਸਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ :
- (ੳ) ਜਰਾ-ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ
- (ਅ) ਅਨੁਕੂਲਣ ਸਮਰੱਥਾ
- (ੲ) ਨਿਕਟ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ
- (ਸ) ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ
(ix) ਸਧਾਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਲਪਤਮ ਦੂਰੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
- (ੳ) 25 m
- (ਅ) 2.5 cm
- (ੲ) 25 cm
- (ਸ) 2.5 m
(x) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸੰਕੇਤ ਸਰਕਟ ਵਿਚ ਤਾਰ ਕਰਾਸਿੰਗ (wire crossing) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ?
- (ੳ) [ਸੰਕੇਤ 1]
- (ਅ) [ਸੰਕੇਤ 2]
- (ੲ) [ਸੰਕੇਤ 3]
- (ਸ) [ਸੰਕੇਤ 4]
(xi) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਯੰਤਰ ਸਵੈ-ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਹੈ ?
- (ੳ) ਬਲਬ
- (ਅ) ਰੀਓਸਟੈਟ
- (ੲ) ਸਵਿੱਚ
- (ਸ) ਪਲੱਗ
(xii) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਹੀ ਨਿਰਪੇਖ ਅਪਵਰਤਨ ਅੰਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ ?
- (ੳ) ਹੀਰਾ
- (ਅ) ਬੈਂਜੀਨ
- (ੲ) ਅਮੀਸ਼ਾ
- (ਸ) ਬਰਫ਼
(xiii) ਲੈਂਡ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਗਰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਛਾਣੋ ਜੋ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
- (ੳ) PbO
- (ਅ) NO₂
- (ੲ) Pb(NO₃)₂
- (ਸ) HNO₃
(xiv) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਵਾਈ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
- (ੳ) ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ
- (ਅ) ਐਨਾਲਜੈਸਿਕ
- (ੲ) ਐਂਟਾਸਿਡ
- (ਸ) ਐਂਟੀਸੈਪਟਿਕ
(xv) ਪਲਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਪੈਰਿਸ ਦਾ ਸਹੀ ਰਸਾਇਣਕ ਸੂਤਰ ਚੁਣੋ :
- (ੳ) CaSO₄.2H₂O
- (ਅ) CaSO₄.½H₂O
- (ੲ) CaSO₄
- (ਸ) CaO
(xvi) ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਧਾਤੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
- (ੳ) Al
- (ਅ) Fe
- (ੲ) Zn
- (ਸ) Mg
ਭਾਗ - ਅ (Part-B)
ਨੋਟ : ਕੋਈ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (ਕੋਈ 14 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰੋ) : (14 × 2 = 28)
ਭਾਗ - ਅ (Part-B)
ਨੋਟ : ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 14 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰੋ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ 2 ਅੰਕ ਹਨ। (14 × 2 = 28)
- ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਖ ਦੇ ਰੇਟਿਨਾ, ਸਿਲਿਅਰੀ ਪੇਸ਼ੀ, ਕੋਰਨੀਆ ਅਤੇ ਪੁਤਲੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।
- ਲੈਂਨਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਓਪਟਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰੋ।
- ਖਾਧ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
- ਇੱਕ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਕਿਉਂ ਲੋੜ ਹੈ?
- ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਸੋਡੇ ਦੇ ਦੋ ਉਪਯੋਗ ਲਿਖੋ।
- ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।
- ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਸਾਧਨ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
- ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਨਿਖੇੜਕਾਂ ਦਾ ਕੀ ਰੋਲ ਹੈ?
- ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਧਾਤ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
- ਪਲਾਸਟਰ ਆਫ ਪੈਰਿਸ ਨੂੰ ਨਮੀ-ਰੋਧਕ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
- ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ H⁺(aq) ਆਇਨਾਂ ਦੀ ਸੰਘਣਤਾ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਸਾਬਤ ਕਰੋ, ਕੀ ਉਹ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
- ਤਾਰਾ ਕਿਉਂ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੇ ਹਨ?
- ਉੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਮਿਲੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
- ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ (Reflex Action) ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?
- ਬਾਇਓ ਗੈਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਘਟਕ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਇਸਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਿਖੋ।
ਭਾਗ - ੲ (Part-C)
ਨੋਟ : ਕੋਈ 7 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰੋ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ 3 ਅੰਕ ਹਨ। (7 × 3 = 21)
- ਬਿਜਲੀ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਲਈ ਅਕਸਰ ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
- ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਲਬ ਦੇ ਫਿਲਾਮੈਂਟ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ 1200 Ω ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਬਲਬ 220 V ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਬਿਜਲੀ ਧਾਰਾ ਲਵੇਗਾ?
- ਜਦੋਂ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਰਿਬਨ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
- ਮੈਂਡਲ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਿੰਨ ਲੱਛਣ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
- ਊਰਜਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸਰੋਤ ਦੇ ਗੁਣ ਲਿਖੋ।
- 4 m ਫੋਕਸ ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਅਵਤਲ ਲੈਂਨਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਗਿਆਤ ਕਰੋ।
- ਕਿਸੇ ਅਗਿਆਤ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ 12 V ਦੀ ਬੈਟਰੀ ਜੋੜਨ ਤੇ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ 2.5 mA ਬਿਜਲੀ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰੋ।
- ਸਮਜਾਤੀ ਲੜੀ ਕੀ ਹੈ? ਉਦਾਹਰਣ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
- ਅਲਕੋਹਲ, ਐਲਡੀਹਾਈਡ ਅਤੇ ਕੀਟੋਨ ਕਿਰਿਆਤਮਕ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰੋ।
ਭਾਗ - ਸ (Part-D)
ਨੋਟ : ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ 3 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰੋ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ 5 ਅੰਕ ਹਨ। (3 × 5 = 15)
- ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਣ ਸਹਿਤ ਸਮਝਾਓ।
- ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਦਾ ਪ੍ਰਜਨਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਓ।
- ਮਾਨਵ ਉਤਸਰਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਓ।
ਜਾਂ
ਅਮੀਬਾ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰਾ ਵਿੱਚ ਅਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਓ। - ਓਹਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।
- 2 Ω, 3 Ω ਅਤੇ 6 Ω ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ (ੳ) 4 Ω (ਅ) 1 Ω ਹੋਵੇ।
ਜਾਂ
(ੳ) ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਬੂ ਜਾਂ ਇਮਲੀ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
(ਅ) ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕ ਸਟੀਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਕਿਉਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ ਕੁੰਜੀ: ਜਮਾਤ 10ਵੀਂ ਵਿਗਿਆਨ (PSEB 2026)
ਭਾਗ - ੳ (Part-A) - ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
| ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੰਬਰ | ਸਹੀ ਵਿਕਲਪ | ਵੇਰਵਾ |
|---|---|---|
| i | (ਅ) | ਭਾਂਡੇ ਦਾ ਕਾਲਾ ਹੋਣਾ ਬਾਲਣ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਜਲਣ (incomplete combustion) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। |
| ii | (ਸ) | ਪਲੇਟਲੈੱਟਸ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲਹੂ ਦਾ ਥੱਕਾ ਜਮਾ ਕੇ ਰਿਸਣਾ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। |
| iii | (ੲ) | ਗੁਰਦੇ ਮਲ-ਤਿਆਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜੋ ਖੂਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। |
| iv | (ੳ) | ਅਗਲਾ ਦਿਮਾਗ (Forebrain) ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। |
| v | (ਸ) | ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਜੀਵ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਜੀਵ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਲਿੰਗੀ ਜਣਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। |
| vi | (ਸ) | ਅਵਤਲ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਉਦੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਸਤੂ ਧਰੁਵ ਅਤੇ ਫੋਕਸ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਵੇ। |
| vii | (ੳ) | ਫੋਕਸ ਦੂਰੀ (f) ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਕਰਤਾ ਅਰਧ ਵਿਆਸ (R) ਦੀ ਅੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (f = R / 2)। |
| viii | (ਅ) | ਅਨੁਕੂਲਣ ਸਮਰੱਥਾ ਅੱਖ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੂਰੀਆਂ 'ਤੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਫੋਕਸ ਦੂਰੀ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। |
ਭਾਗ - ਅ (Part-B) - ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2. ਆਇਓਡੀਨ ਯੁਕਤ ਲੂਣ: ਥਾਇਰਾਇਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨੂੰ ਥਾਇਰਾਕਸਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਇਓਡੀਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਗਿਲ੍ਹੜ (Goitre) ਰੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4. ਡਾਇਓਪਟਰ (Dioptre): ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਲੈਂਨਜ਼ ਦੀ ਫੋਕਸ ਦੂਰੀ 1 ਮੀਟਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 1 ਡਾਇਓਪਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (1D = 1m⁻¹)।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7. ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਸੋਡਾ: ਇਸਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਸੂਤਰ Na₂CO₃·10H₂O ਹੈ। ਇਹ ਕੱਚ, ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕਠੋਰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਗ - ੲ (Part-C) - ਹਿਸਾਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Numericals)
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 18. ਬਿਜਲੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਹਿਸਾਬ:
ਦਿੱਤਾ ਹੈ: ਵੋਲਟੇਜ (V) = 220V, ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ (R) = 1200 Ω
ਸੂਤਰ: I = V / R
ਗਣਨਾ: I = 220 / 1200 = 0.183 A
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 22. ਲੈਂਨਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ:
ਦਿੱਤਾ ਹੈ: f = -4m (ਅਵਤਲ ਲੈਂਨਜ਼)
ਸੂਤਰ: P = 1 / f
ਗਣਨਾ: P = 1 / -4 = -0.25 D
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 23. ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੀ ਗਣਨਾ:
ਦਿੱਤਾ ਹੈ: V = 12V, I = 2.5mA = 0.0025A
ਸੂਤਰ: R = V / I
ਗਣਨਾ: R = 12 / 0.0025 = 4800 Ω (ਜਾਂ 4.8 kΩ)
ਭਾਗ - ਸ (Part-D) - ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 29. ਓਹਮ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਕਿਸੇ ਚਾਲਕ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਬਿਜਲੀ ਧਾਰਾ ਉਸਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੋਟੈਂਸ਼ੀਅਲ ਅੰਤਰ ਦੇ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਪਾਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ ਸਥਿਰ ਰਹੇ (V = I × R)।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 30. ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ:
(ੳ) 4 Ω ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ: 3 Ω ਅਤੇ 6 Ω ਨੂੰ ਸਮਾਂਤਰ (parallel) ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ (ਜੋ 2 Ω ਬਣੇਗਾ), ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ 2 Ω ਦੇ ਲੜੀਬੱਧ (series) ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ (2 + 2 = 4 Ω)।
(ਅ) 1 Ω ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ: ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕਾਂ (2 Ω, 3 Ω, 6 Ω) ਨੂੰ ਸਮਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ।
Answer Key: Class 10 Science (PSEB 2026)
ਭਾਗ - ੳ (Part-A)
| Q.No | Correct Option | Brief Description |
|---|---|---|
| i | (ਅ) | Blackening of the vessel indicates incomplete combustion of fuel (soot formation). |
| ii | (ਸ) | Platelets help in blood clotting at the site of injury to stop bleeding. |
| iii | (ੲ) | Kidneys are part of the excretory system, filtering waste from the blood. |
| iv | (ੳ) | The forebrain (Cerebrum) is the main thinking part of the brain. |
| v | (ਸ) | Reproduction involving a single parent is called asexual reproduction. |
| vi | (ਸ) | Virtual and enlarged images in a concave mirror occur when the object is between P and F. |
| vii | (ੳ) | Focal length (f) is always half of the radius of curvature (R / 2). |
| viii | (ਅ) | Accommodation is the ability to adjust focal length to see objects clearly. |
ਭਾਗ - ਅ (Part-B)
Q2. Iodized Salt: Iodine is essential for the thyroid gland to produce thyroxine hormone, which regulates body growth and metabolism. Deficiency causes Goitre.
Q4. Dioptre: 1 Dioptre (D) is the power of a lens with a focal length of 1 meter (1D = 1m⁻¹).
Q7. Washing Soda: Chemical formula is Na₂CO₃·10H₂O. Used in glass, soap, and paper industries and for removing water hardness.
ਭਾਗ - ੲ (Part-C) - Numerical Solutions
Q18. Calculation of Current:
Given: Voltage (V) = 220V, Resistance (R) = 1200 Ω
Formula: I = V / R
Calculation: I = 220 / 1200 = 0.183 A
Q22. Power of Lens:
Given: f = -4m (Concave lens)
Formula: P = 1 / f (in meters)
Calculation: P = 1 / -4 = -0.25 D
Q23. Resistance Calculation:
Given: V = 12V, I = 2.5mA = 0.0025A
Formula: R = V / I
Calculation: R = 12 / 0.0025 = 4800 Ω (or 4.8 kΩ)
ਭਾਗ - ਸ (Part-D)
Q29. Ohm's Law: The current (I) through a conductor between two points is directly proportional to the voltage (V) across the two points, provided physical conditions stay same. (V = I × R)
Q30. Resistor Combinations:
(ੳ) To get 4 Ω: Connect 3 Ω and 6 Ω in parallel (gives 2 Ω), then add 2 Ω in series (2 + 2 = 4 Ω).
(ਅ) To get 1 Ω: Connect all three (2 Ω, 3 Ω, 6 Ω) in parallel.
